توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٨ - آوردن كلام برخلاف مقتضاى ظاهر بواسطه مصلحتى از مصالح

بعضى گفته‌اند: معناى [با وى دليل و شاهدى باشد] اينست كه در واقع و نفس الامر دليلى داشته باشد اگرچه خود ملتفت به آن نباشد.

ولى در اين گفتار نظر و تأمل است زيرا مجرّد وجود دليل در ارتداع و بازگشت منكر كافى نيست بلكه مى‌بايد نزدش حاصل باشد.

و برخى ديگر گفته‌اند: معناى اينعبارت آنست كه با وى اندك عقلى وجود داشته باشد.

و در اين مقاله نيز تأمّل و نظر است زيرا اگر مقصود از عبارت مذكور اين مى‌بود تناسب اقتضاء مى‌كرد كه گفته شود [ما ان تأمّل به‌] زيرا عقل خود تأمّل نمى‌كند بلكه تأمّل بواسطه‌اش واقع مى‌شود.

سپس در ذيل [لا ريب فيه‌] مى‌گويد:

ظاهر اينكلام آنست كه مثال باشد براى جعل منكر حكم بمنزله غير منكر و بملاحظه اينكه دليل و شاهد با وى مى‌باشد تأكيد ترك شده و توضيح آن اينست كه:

معناى [لا ريب فيه‌] آنست كه قرآن در مظنّه شك و ترديد نيست و شايسته و سزاوار نمى‌باشد كه در آن شك گردد و اينحكم را بسيارى از مخاطبين انكار نموده‌اند ولى انكارشان بمنزله عدم انكار فرض شده زيرا دلائلى با ايشان است كه دلالت مى‌كنند قرآن شايسته شك و ترديد نمى‌باشد.

و بهتر آنست كه گفته شود اين آيه از قبيل تنزيل وجود چيزى بجاى عدمش مى‌باشد البته بنابر اينكه امر مزيل شك و ترديد وجود داشته باشد چه آنكه در اينفرض مى‌توان گفت شك شك‌كنندگان به‌