توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤١ - علت اختلاف مقتضيات احوال

در عبارت [لكلّ كلمة] راجع است.

قوله: ليس له مع اذا: ضمير در [له‌] به [الفعل‌] راجع است.

قوله: ليس له مع المضارع: ضمير در [له‌] به [كلّ من ادوات‌] عائد است.

متن: و ارتفاع شأن الكلام فى الحسن و القبول بمطابقته للاعتبار المناسب و انحطاطه بعدمها فمقتضى الحال هو الاعتبار المناسب.

شرح عربى‌ و ارتفاع شأن الكلام فى الحسن و القبول بمطابقته للاعتبار المناسب و انحطاطه اى انحطاط شأنه بعدمها اى بعدم مطابقته للاعتبار المناسب.

و المراد بالاعتبار المناسب الامر الذى اعتبره المتكلّم مناسبا بحسب السليقة او بحسب تتبع خواصّ تراكيب البلغاء تقول اعتبرت الشئ اذا نظرت اليه و راعيت حاله و اراد بالكلام الكلام الفصيح و بالحسن الحسن الذاتى الداخل فى البلاغة دون العرضى الخارج لحصوله بالمحسنات البديعيّة.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و ارتفاع شأن كلام از نظر حسن و مقبول واقع شدن باين استكه با اعتبار مناسب مطابق باشد و انحطاطش بعدم مطابقت مى‌باشد پس مقتضاى حال همان اعتبار مناسب مى‌باشد.

شارح گويد: ضمير در [انحطاطه‌] به [شأن الكلام‌] و در [بعدمها] بعدم مطابقت با اعتبار مناسب راجعست و مقصود از [اعتبار مناسب‌] امرى‌