توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٢ - انتقاد بكتاب مفتاح العلوم

و تجريد نيازمند است.

شارح گويد:

كلمه [قابلا] خبر بعد از خبر است و تقدير كلام چنين ميباشد:

كان قابلا للاختصار.

يعنى قسم ثالث قابل است براى مختصر كردن از تطويلى كه در آن است و كلمه [مفتقرا] يعنى محتاجا و معناى متن چنين ميشود.

و قسم ثالث نيازمند است به واضح كردن آنچه از تعقيد در آن است.

و نيز برهنه نمودنش از آن حشو و زوائديكه دارا مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

سپس در مقام پوزش و اعتذار برآمده و مى‌گويد:

با اين معايبى كه در قسم ثالث هست معذلك قابل اختصار بوده و محتاج بايضاح و تجريد مى‌باشد.

شارح گويد:

اختصارا راجعست به تطويل و مفتقرا الى الايضاح به تعقيد و الى التّجريد ناظر به حشو است.

قوله: خبر بعد خبر: خبر اوّل (كان) غير مصون بوده و خبر دوّمش [قابلا] مى‌باشد البته اين تقدير بنا بقول كسانى است كه تعدّد خبر را براى ناسخ جايز دانسته‌اند و اما بنا برأى ديگران اين كلمه حال است از ضمير مستتر در [مصون‌].

قوله: لما فيه من التّطويل: ضمير در [فيه‌] بقسم ثالث راجع است.