توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٧ - علت اختلاف مقتضيات احوال

و انّما لم يقل مقام خلافه، لانّه اخصر و اظهر، لانّ خلاف- الفصل انّما هو الوصل.

و للتنبيه على عظم الشّأن فصل قوله: [و مقام الايجاز الخ‌].

ترجمه‌

شارح گويد:

مصنف عبارت [و مقام الفصل الخ‌] را از عبارات قبلى جدا آورد تا بدينوسيله بر عظمت شأن اين باب تنبيه نموده باشد.

و مصنّف در اين عبارت نگفت [مقام الفصل يباين مقام خلافه‌] زيرا عبارت [يباين مقام الوصل‌] مختصرتر و روشن‌تر مى‌باشد و وجه روشنتر بودن آن اينست كه خلاف مقام فصل تنها وصل است.

و براى اعلام بر عظمت شأن مبحث ايجاز و اطناب و مساوات عبارت [و مقام الايجاز الخ‌] را نيز عليحده و جداگانه ذكر نمود.

شرح فارسى:

توضيح‌

و در مورديكه جمله‌اى را از جمله ديگر منفضل و بدون عاطف مى‌آورند قطعا مقتضياتى ايجاب اين معنا را نموده كه در مورد وصل و ذكر عاطف آنها موجود نمى‌باشند.

پس بايد گفت مقام فصل و ترك عطف حتما با مقام عطف و وصل فرق دارد.

و جهت اينكه مصنّف اين نكته را عليحدّه تذكّر داده اينست كه اين باب [فصل و وصل‌] از اهمّ مباحث معانى است به‌طورى‌كه سزاوار است از آن بطور جداگانه نام برده شود.