توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٥ - خاصيت قيد تاول در تعريف مجاز

ربيع مى‌باشد كه در اينمثال بحسب واقع اگرچه اسناد (انبات) به (ربيع) اسناد بغير ما هو له است ولى بلحاظ اينكه وى قرينه‌اى برخلاف ظاهر نياورده بكلامش مجاز نگويند و نظير اينمثال است عبارت [شفى الطبيب المريض‌] كه دهرى بگويد:

و نيز مى‌توان گفت باين قيد اقوال دروغ نيز خالى ميشوند چه آنكه شخص كاذب قرينه‌اى بر كذب خود نصب نكند همانطوريكه دهرى قرينه‌اى برخلاف عقيده‌اش قرار ندهد.

و سرّ اينكه مصنّف در متن ذكر اين قيد را بمنظور اخراج قول دهرى دانست و اسمى از اقوال كاذبه نبرد اينستكه سكّاكى فائده قيد مزبور را تنها اخراج اقوال كاذبه مى‌داند نه چيز ديگر، لذا مصنّف در مقام تعريض به سكّاكى قول دهرى را آورد كنايه از اينكه علاوه بر اقوال كاذبه اين قبيل از اقوال و جملات نيز خارج مى‌شوند و مؤيّد اين امر كه در اقوال حضرات دهريه قرينه ذكر نمى‌شود همچون اقوال كاذبين شعرى استكه از صلتان عبدى نقل شده و آن اينست:

اشاب الصّغير الخ:

يعنى: كوچك را جوان نموده و پير را فانى كرده است بازگشتن صبح و رفتن شام.

شاهد در اسناد [اشاب و افنى‌] است به [كرّ الغداة و مر العشى‌] و اين اسناد بلحاظ عدم قرينه بر اراده خلاف ظاهرش بر مجاز حمل نشده است بلكه آن را از قبيل: انبت الرّبيع البقل دانسته‌اند.

قوله: لكنّ لا تأوّل فيه: زيرا جاهل در اين مثال قرينه صارفه‌اى كه اسناد انبات به ربيع را معيّن كند كه به غير ما هو له است نصب نكرده.