توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٣ - خاصيت قيد تاول در تعريف مجاز

[خاصيت قيد تاول در تعريف مجاز]

اشاب الصّغير و افنى الكبير الخ.

حمل بر مجاز نمى‌شود مشروط باينكه علم يا ظنّ حاصل نشود بر اينكه قائلش ظاهر آنرا اراده نكرده.

شارح گويد:

مقصود مصنّف از [قولنا بتأوّل‌] آوردن اينكلمه است در تعريف مجاز و مرادش از قول جاهل عبارت [انبت الرّبيع البقل‌] استكه گوينده آن عقيده‌اش آنست كه روياندن گياهان از جانب فصل بهار مى‌باشد چه آنكه اين اسناد اگرچه بغير ما هو له واقعى است ولى تأوّل در آن نيست زيرا مراد قائل و معتقدش همين اسناد مى‌باشد و همچنين است مثال: شفى الطّبيب المريض و امثال اينها.

بنابراين قول مصنّف كه گفت [بتأوّل‌] اين قبيل امثله و عبارات را از مجاز خارج كرده همانطوريكه اقوال دروغ و كذب را نيز از آن اخراج مى‌نمايد.

تنبيه‌

معلوم باشد اينكه مصنف در اينجا خاصيت قيد [تأوّل‌] را متعرّض شد تعريضى است به سكّاكى زيرا وى با اين قيد تنها اقوال كاذب را خارج دانسته در حاليكه بعقيده مصنّف هم اقوال كاذب خارج شده و هم امثله ياد شده.

لذا براى تنبيه بر اين نكته فائده اين قيد را در اينجا ذكر نمود با اينكه دأب مصنّف در اين كتاب آن نيست كه خاصيت و فائده قيود را متعرض گردد.

و اما اينكه چطور مصنّف صرفا بر اخراج قول جاهل اكتفاء كرد و