اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٤٠٦ - مقايسه دو ستمگر
معره و سپس دمشق تا غزه، همان سرنوشت بخارا و سمرقند و شهرهاى واقع در
و وضعيت آنها سخنانى مىگويد كه حال و روز آن زمان را نشان مىدهد.
وى درباره بازار سهشنبه مىنويسد: «بازار بغداد از قديمىترين بازارهاى آن است كه بازار بزازان مىباشد». درباره محله مأمونيه مىنويسد: «محلهاى بزرگ و وسيع در بغداد است كه بين نهر المعلى و باب الازج قرار دارد». درباره باب الأزج مىنويسد: محلهاى است بزرگ در شرق بغداد كه در آن بازارها و محلههايى وجود دارد. درباره قراح ابن زرين مىنويسد: «اهل بغداد بستان را قراح مىگويند. نيز در بغداد، تعدادى محلّه به نام قراح وجود دارد كه به نام مردى اضافه مىگردد و با آن شناخته مىشود».
سپس درباره قراح بن زرين مىنويسد: (نزديكترين محلهها به مركز بغداد است.) و ذكر مىكند كه محله مقتديه در سمت شرق، محله مختاره (بين باب البرز و قراح القاضى و محله مقتديه است.) درباره قراح ظفر مىگويد: (پشت محله ظفريه است.) و درباره قراح قاضى مىنويسد: (از قراح زرين كه خارج شدى، در سمت راست، دروازه بزرگى است كه دروازه قراح قاضى در سمت چپ است. سپس به قراح ابى الشحم مىرسد كه در آن دروازههايى در سمت چپ و راست وجود دارد.) و از محله قبيات مىنويسد: (محلهاى است در بغداد در پشت قراح أبي الشحم) و محله بصلته تحت عنوان «بصلة» وارد شده و درباره آن آمده است كه: «محلهاى است در بغداد و در سمت شرق دروازه كلواذى». درباره قطيعة العجم مىنويسد: «در سمت شرقى در پايينترين [ناحيه] شهر در بين باب الحله و باب الأزج محلهاى بزرگ و با عظمت وجود دارد كه در آن بازارهايى وجود دارد كه گويى خود به تنهايى يك شهر است».
درباره ظفريه مىنويسد: «محلهاى است در بغداد، متصل به حريم طاهرى كه تا امروز باقى است و در آن بازارى وجود دارد». درباره نهر المعلى مىنويسد كه محلهاى است و «محدوده آن عبارت است از «عقد الجديد» تا دو كوچهاى كه در خيابان اصلى ساخته شده، از طرف ريحانيين و دروازه «نوبى» تا دروازه «جامع القصر» به طرف دو كوچه مزبور. در اين محله بازار و دكانهايى وجود دارد. و در مورد جعفريه آمده است كه: «محلهاى بزرگ و مشهور واقع در سمت شرقى بغداد است.» و درباره قريّه- به تصغير- مىنويسد: «دو محله هستند در بغداد، يكى در حريم دار الخلافه كه بزرگ است و در آن محلهها و بازارى وجود دارد و ديگرى در سمت غرب». درباره حلبه مىنويسد: (محلهاى بزرگ است در بغداد در نزديكى باب الأزج). صاحب المراصد اين محلهها را بدون اينكه به تخريب آنها اشارهاى كند ذكر مىكند. علاوه بر اين تعدادى از خانههاى مهم در بغداد را ذكر مىكند (صفحه ٤٠- ٥٩). و كتاب (الحوادث الجامعه) نيز كه معاصر [آن زمان] بوده، بر وجود دار الخلافه كاخ دواتدار كبير و مسجد جامع خليفه تأكيد دارد كه سوزانده شده و اصلاح آن از سر گرفته شده، نيز مدرسه و بازار نظاميه، و مدرسه مستنصريه و مدرسه تتشيه و مدارس و كاروانسراهاى ديگرى را نيز ذكر مىكند. (صفحه ٣٣٠- ٤٢٦).