اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ١٥٥ - انصاف در مورد نزاريان

آن شامل تمامى اهل دين گرديد».

آن‌گاه در رساله مزبور آمده است:

«... و چون اين رساله به دمشق رسيد و گروهى از جماعت حشيشيه بر آن آگاهى يافتند، متحير شدند و خاطرشان آزرده گرديد ..» ..

به اعتقاد دكتر شيال طبق آنچه در رساله مزبور آمده است، اين فاطميان بودند كه ابتدا اسماعيليان نزارى را به اين وصف خواندند. اين وثيقه در دوره خليفه، الآمر باحكام اللّه، يعنى پس از گذشت بيست سال از بروز اختلاف بين مستعلى و نزار صادر شده است.

دكتر شيال اطلاق اين وصف به نزاريان را چنين تحليل مى‌كند كه اطلاق اين صفت بر آنها براى بدنام كردنشان بوده است به اين معنا كه نزاريان كه به امامت نزار اعتقاد دارند، مانند معتادان به حشيش، عقلشان را از دست داده، ياوه مى‌گويند.

به عبارت ديگر فاطميان آنها را به استعمال حشيش متهم نكرده‌اند، بلكه آنها را به اوصاف معتادان به حشيش يعنى ياوه‌گويى توصيف كرده‌اند. ما گرچه به متن مستقلى از نزاريان كه حاوى پاسخ به ادعاهاى فاطميان باشد، دست نيافته‌ايم، اما به متونى از نزاريان دست يافته‌ايم كه در ضمن پاسخ‌هاى فاطميان به آنها موجود است. از نوع رديه‌اى كه بر رساله‌اى كه در آن نزاريان به حشيشيه توصيف شده، نگاشته شده، پيداست كه اين رديه به‌طور كامل آورده شده [و در واقع متن كامل رديه بوده‌] زيرا در رساله فوق آمده است:

از داعيان مشغول به خدمت در دمشق، نوشته‌اى به دستمان رسيد، مشتمل بر فصلى كه متن آن چنين است: چون روز پنج شنبه بيست و هفتم ماه‌