اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٧١ - حمايت خواجه نصير الدين از كتابهاى بغداد

«گفته مى‌شود كه مغولها بناى طويله‌ها و آخور اسبان خود را به جاى آجر و خشت، از كتابهاى دانشمندان برپا كردند».

درحالى‌كه ابن الساعى يعنى همان مورخ بزرگ و معروف در وقت حادثه در بغداد و از كسانى بوده كه از اين حادثه جان سالم به در برده، بااين‌حال چگونه ممكن است چنين شخصى با اين‌كه خود شاهد جريانات بوده است در اين مسأله با شك و ترديد سخن بگويد؟! علاوه بر اين، ابن الساعى يكى از سه نفرى است كه پس از سقوط بغداد، خواجه نصير الدين طوسى مسؤوليت حفظ و اداره كتابخانه اين شهر را به او سپرده بود. شايد صحت خبرى كه در مورد كتابهاى بغداد در اين كتاب آمده، مانند صحت دو خبر ديگرى باشد كه در اين كتاب نقل شده است: يكى خبر اسلام آوردن هلاكو خان قبل از مرگش به نحو شگفت‌انگيز و معجزه‌وار و ديگرى خبرى كه وى از ابى سعيد آخرين پادشاه سلسله ايلخانيان كه بيش از سه قرن بعد از او مى‌زيسته است، نقل مى‌كند!!

از طرف ديگر با توجه به مطلبى كه صاحب كتاب «الحوادث الجامعه» و ابن شاكر كتبى و ابن كثير و مقريزى نقل كرده‌اند مبنى بر اين‌كه خواجه نصير الدين طوسى كتابهاى بسيارى را از بغداد و عراق به رصدخانه مراغه انتقال مى‌دهد، در مى‌يابيم كه بسيارى از كتابهاى موجود در بغداد به كتابخانه رصدخانه انتقال يافته بود با عنايت به مطلبى كه قلقشندى از اوقاف بغداد پس از سقوط آن نقل مى‌كند، در مى‌يابيم دست تعرض مغولها به بخشى از كتابهاى بغداد- كه جزء اوقاف بوده- كوتاه مانده است. باقى ماندن مدرسه مستنصريه بر حال قبلى خود و سالم ماندن آن از گزند حمله مغولها و با اين‌كه مخزن كتابهاى بزرگ و منحصر به فردى بوده، امرى است در خور توجه و نشان‌دهنده اين است كه كتابخانه اين‌