اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٢٢٩ - نزاريه پس از پايان دوره الموت

به جاست مقاله‌اى را كه مستشرق روسى، ايوانف:wonaAVI .W نگاشته و دكتر عارف تامر به عربى ترجمه كرده، تقديم خوانندگان كنيم. دكتر عارف تامر مى‌نويسد:

آنچه در زير مى‌آيد، افاضاتى است تاريخى و گزيده شده از مقاله‌اى انگليسى به قلم مستشرق روسى، ايوانف، كه در سال ١٩٣٨ م، مجله انجمن پادشاهى آسيايى در لندن نشر كرده است ما با توجه به اين‌كه اين مقاله از نظر تاريخى داراى اهميت است، اقدام به ترجمه آن كرده، مطالب مهم آن را انتخاب نموديم [و اينك تقديم شما خوانندگان عزيز مى‌كنيم‌]. ايوانف در اين مقاله چنين مى‌گويد:

در سال ١٥٣٧ ميلادى در مملكت اسلامى و سنى‌نشين «برهان نظام شاه» واقع در ايالت دكن هند، واقعه‌اى رخ داد، در نوع خود بى‌نظير و آن اين‌كه:

پادشاه اين ايالت اعلام كرد كه به مذهب شيعه جعفرى گرويد و آن را مذهب رسمى اين ايالت قرار داده است.

«برهان نظام شاه» از سال ٩١٤ هجرى تا سال ٩٦١ هجرى (١٥٠٨ م- ١٥٥٤ م) به حكومت رسيد. شايسته است اشاره شود اين انقلاب عجيب، على رغم اين‌كه از عواطف و احساسات دينى پادشاه و همچنين از وسعت اطلاعات و آگاهى او به خاطر ارتباطات و مطالعاتش به‌عنوان يك پادشاه عاقل حكايت مى‌كند، با شگفتى و بهت همگان مواجه شد. برخى اين حادثه را به علل و اسباب ديگرى از قبيل ملاحظات سياسى و يا عوامل تأثيرگذارى كه ناخودآگاه از طرف‌

بود: قاسم شاه، مؤمن شاه و كيا شاه. پس از مرگ او در سال ٧١١ ه برخى از افراد خانواده‌اش به ايالت جيلان نقل مكان كردند و در يكى از روستاهاى كوچك به نام ماهيانا اقامت گزيدند. اينان به نام «سادات خداونديه» معروف هستند. پيروان او، بين دو فرزندش، قاسم شاه و مؤمن شاه، تقسيم شدند كه نسبت آقا خان و پيروان او كه امروزه به نام اسماعيليان آقا خانيه معروف هستند، به قاسم شاه مى‌رسد».