اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٢٤ - سرزمين«طوس»

شهرت و آوازه شهر طوس با دفن امام رضا عليه السلام در قرن سوم هجرى در بخش سناباد اين شهر، جاودانه شد. اشعارى كه در مدح و رثاى اين امام به زبان عربى و فارسى سروده شد، شهرت والايى به اين شهر بخشيد. اين شهر، شهرى بزرگ و ريشه‌دار در تاريخ است كه قدمت آن به هزار سال مى‌رسد. اين شهر، جامع ظرافتهاى معمارى اسلامى قديم به كار رفته در مساجد با شكوه و گنبدهاى طلايى مزين به كاشى‌هاى قيمتى، و مهارت مهندسى جديد به كار رفته در خيابانهاى وسيع، بناهاى مرتفع و ديگر نشانه‌هاى شهريت موجود در زمان ما مى‌باشد.

طابران كه قبلا از آن نام برديم، امروزه در بيست مايلى مشهد واقع است و مزار حكيم ابو القاسم فردوسى در آن قرار دارد.

نوغان: منطقه‌اى است كه امروزه بخشى از شهر مشهد است. اما سناباد، كشتزارى بوده از حميد بن قحطبه كه در اوائل خلافت عباسيان، والى خراسان بوده است. در سال ١٩٢ ه رافع بن ليث بن نصر بن سيار در مرو و ماوراء النهر سر به شورش بر مى‌دارد كه هارون الرشيد براى خاموش كردن شعله اين شورش و قيام، شخصا راهى خراسان مى‌شود. در اين سفر، مأمون نيز او را همراهى كرده است. هارون در بين راه بيمار مى‌شود و وقتى به شهر طوس مى‌رسد، در اثر شدت يافتن بيمارى در سال ١٩٣ ه مى‌ميرد و در خانه حميد بن قحطبه در سناباد به خاك سپرده مى‌شود. آن‌گاه مأمون دستور مى‌دهد كه بقعه و مقبره‌اى بر قبر پدرش هارون بسازند. در راه بازگشت امام رضا عليه السلام و مأمون از مرو به سمت بغداد، امام عليه السلام در طوس وفات مى‌كنند كه مأمون دستور مى‌دهد او را در قسمت غربى قبر پدرش در داخل مقبره او دفن كنند. اين مكان از آن سال تا به حال به نام مشهد رضا مشهور و امروزه مزار مسلمانان است كه از نقاط مختلف به آن‌جا