اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٢٥ - سرزمين«طوس»

مى‌آيند.[١]

گروهى از دانشمندان عرب از قبيل «ابن خرداد به»، «مقدسى» و «ابو فداء» در كتبشان ذكرى از نام «مشهد» نياورده‌اند. اما دانشمندانى همچون «اصطخرى»، «ابن حوقل»، «زكريا بن محمد بن محمود قزوينى»، «ياقوت حموى» و «ابن بطوطه» در كتبشان از اين شهر نام برده‌اند.

اما نويسندگان فارسى زبان، صاحب كتاب «نزهة القلوب»، امير زين الدين محمد، نويسنده كتاب «زينة المجالس»، قاضى نور اللّه شوشترى حسينى، مؤلف كتاب «مجالس المؤمنين»، احمد رازى صاحب كتاب «هفت اقليم»، ميرزا حسين زنوزى مؤلف كتاب «رياض الجنه» و بالأخره فرهاد ميرزا صاحب كتاب «جام جم» در كتبشان نام «مشهد» را آورده‌اند.

از ميان نويسندگان اروپايى، «فور شاير»، جهانگرد انگليسى، نام «مشهد» را در جلد دوم از سفرنامه‌اش ذكر مى‌كند. وى در سال ١٧٨٣ ميلادى از اين شهر عبور كرده بود. همچنين «سرجان ملكم» سفير انگلستان در ايران در زمان سلطنت فتحعلى شاه قاجار از اين شهر ديدن مى‌كند كه اين جريان توسط دوستش «مكدونال كينير» در كتاب «جغرافياى ايران» ذكر شده است. در اواسط قرن نوزدهم ميلادى، جهانگردى انگليسى به نام «فيروزور» از اين شهر ديدار و با گروهى از بزرگان و خواص اين شهر معاشرت مى‌كند و به منظور دستيابى به اهدافى تظاهر به اسلام كرده، به موفقيت‌هايى نائل مى‌شود. جهانگرد ديگرى به نام «هانوى» در سفرش به روسيه و ايران، در سال ١٧٤٣ ميلادى موفق مى‌شود كه به خود مشهد الرضا وارد شود. او تاريخ قديم و جديد اين شهر را مورد بحث‌

[١]نام «مشهد» براى اولين بار در كتاب «احسن التقاسيم» اثر «مقدسى» وارد شده و «ابن حوقل» در كتاب «المسالك و الممالك» به اسم «مشهد الرضا» آورده است.