اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٣٨٩ - خواجه نصير الدين طوسى، ابن علقمى و سقوط بغداد

ابو شامه متوفى به سال ٦٦٥ ه (١٢٦٢ م) وقتى از حوادث سال ٦٥٦ ه (١٢٥٨ م) سخن مى‌گويد، در تهمت خويش به اين جمله بسنده مى‌كند كه «تاتارها بغداد را با حيله‌اى كه توسط وزير خليفه به كار بردند، تصرف كردند».

قطب الدين يونينى متوفى سال ٧٢٦ ه (١٣٢٥ م.) همين عبارت را مى‌آورد.

سپس چنين به تحليل علل آن مى‌پردازد: دواتدار و امير ابو بكر، پسر خليفه، با لشكر به كرخ حمله كردند و آن را غارت كرده و اعمال و جنايات بزرگى را مرتكب شدند. اهل كرخ كه هم‌كيش وزير بودند، به وزير شكايت بردند. وى آنان را فرمان داد تا دست بدارند و ناديده بگيرند و اين امر را پنهان داشت و بدين سبب كينه خليفه را به دل گرفت. سپس يونينى به ذكر جزئياتى مى‌پردازد كه خالى از اتهام نيست و مى‌افزايد كه حاكم موصل، بدر الدين لؤلؤ، مخفيانه نامه‌اى به خليفه نوشت و او را از مغولها بيم داد، و اين‌كه وزير، فرستاده‌اى به سوى خليفه نمى‌فرستد.

سپس ذهبى متوفى سال ٢٤٨ ه (١٣٤٧ م.) در مورد حوادث سال ٦٤٨ ه (١٢٥٠ م) مى‌گويد: «در بغداد خلافت به ضعف گراييد و مواجب سپاهيانى كه مستنصر آنها را از نو سازماندهى كرده بود، قطع شد. همه اين كارها را ابن علقمى رافضى انجام داد. وى در اسقاط دولت بنى العباس كوشيد تا حكومتى علوى برپا دارد، و شروع به مكاتبه با تاتارها كرد، درحالى‌كه خليفه غافل از همه چيز بود و هيچ حرص و ولعى بر مصلحت‌انديشى نداشت».

عبد اللّه بن فضل شيرازى كه كتاب خود را حدود سال ٧٢٩ ه (١٣٢٨ م) تأليف نمود مطلبى دارد كه خلاصه آن چنين است: «خليفه به عياشى و خوش گذرانى مشغول بود و وزيرش ابن علقمى بر امور تسلط داشت. فاجعه كرخ كه فرماندهى آن را پسر خليفه به عهده داشت و براى حمله به كرخ و به اسارت‌