اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ١١٦ - گفتگويى درباره چنگيز

كلمه «امروزى» چه محدوده زمانى است. «امروز» يك زمان نسبى است كه هر قدر بخواهيم دامنه آن كوتاه و بلند مى‌شود.

جنگهايى كه چنگيز خان وارد آن شد، جنگهايى مشخص هستند كه مورخان گذشته بيشتر از مورخان امروزى به جزئيات و دقايق آن آشنا بوده‌اند.

بنابراين چنانچه مورخان امروزى اطلاعاتشان مستند به كاوشهاى باستانشناسى است، مورخان گذشته اعتمادشان بر مشاهدات و حسيات و امور بيرونى بوده و نيازى به حفر و نبش نداشته‌اند.

بديهى است ما معتقد نيستيم چنگيز خان فردى ساده مانند ديگر مردمان بوده بلكه برعكس قائليم كه وى يكى از قوى‌ترين مردم از نظر شخصيت، تدبير و همت بوده است اما اين بدين معنا نيست كه وى يك استراتژيست جنگى طراز اوّل بوده و اين صفت امروزه در اثر كاوشهاى باستانشناسى كشف شده باشد!

اينك ما تصويرى از جنگهاى چنگيز كه در طى آن به پيروزى‌هاى قاطعى نايل شد، ارايه مى‌دهيم تا روشن كنيم اين پيروزى‌ها در اثر برنامه‌ريزى استراتژيكى جنگى، آن هم از نوع طراز اوّل نبوده بلكه اين پيروزى‌ها در اثر اوضاعى بوده كه دشمن ضعيف النفس و دون همت و ناتوانش يعنى محمد بن تكش خوارزمشاه برايش فراهم آورده بوده كه خلاصه آن چنين است:

چنگيز خان عازم حمله به تركستان بود و هيچ تصميمى براى حمله به خوارزم نداشت. اما لشكريانش نيازمند پوشاكى بودند كه در سرزمين خودشان يافت نمى‌شد و در عوض در خوارزم به وفور وجود داشت. بدين منظور چنگيز خان كاروانى تجارى متشكل از ٤٥٠ نفر به اين شهر روانه مى‌كند كه طبق گفته مورخى به نام «نسوى» تمامى آنها مسلمان بوده‌اند و در رأس آنها افرادى به‌