الصحيح من سيرة الإمام علي (عليه السلام)
(١)
٩ ص
(٢)
٦١ ص
(٣)
٨٩ ص
(٤)
١٠٣ ص
(٥)
١٢٥ ص
(٦)
١٥٩ ص
(٧)
١٧٩ ص
(٨)
٢٠٩ ص
(٩)
٢٣٩ ص
(١٠)
٩٠ ص
(١١)
٩١ ص
(١٢)
٩٢ ص
(١٣)
٩٣ ص
(١٤)
٩ ص
(١٥)
١١ ص
(١٦)
١٣ ص
(١٧)
٦١ ص
(١٨)
٦٣ ص
(١٩)
٨٩ ص
(٢٠)
٩١ ص
(٢١)
١٠٣ ص
(٢٢)
١٠٥ ص
(٢٣)
١٠٧ ص
(٢٤)
١٠٩ ص
(٢٥)
١١١ ص
(٢٦)
١١١ ص
(٢٧)
١١٠ ص
(٢٨)
١١١ ص
(٢٩)
١١٢ ص
(٣٠)
١١٣ ص
(٣١)
١١٤ ص
(٣٢)
١١٥ ص
(٣٣)
١١٦ ص
(٣٤)
١١٧ ص
(٣٥)
١١٨ ص
(٣٦)
١١٩ ص
(٣٧)
١٣٠ ص
(٣٨)
١٣١ ص
(٣٩)
١٢٥ ص
(٤٠)
١٣٢ ص
(٤١)
١٣٣ ص
(٤٢)
١٣٤ ص
(٤٣)
١٣٥ ص
(٤٤)
١٣٦ ص
(٤٥)
١٣٧ ص
(٤٦)
١٣٨ ص
(٤٧)
١٣٩ ص
(٤٨)
٦٣٠ ص
(٤٩)
٦٣١ ص
(٥٠)
٦٣٢ ص
(٥١)
٦٣٣ ص
(٥٢)
٦٣٤ ص
(٥٣)
٦٣٥ ص
(٥٤)
٦٣٦ ص
(٥٥)
٦٣٧ ص
(٥٦)
٦٣٨ ص
(٥٧)
١٥٩ ص
(٥٨)
٦٣٩ ص
(٥٩)
٩١٠ ص
(٦٠)
٩١١ ص
(٦١)
٩١٢ ص
(٦٢)
٩١٣ ص
(٦٣)
٩١٤ ص
(٦٤)
٩١٥ ص
(٦٥)
٩١٦ ص
(٦٦)
٩١٧ ص
(٦٧)
٩١٨ ص
(٦٨)
٩١٩ ص
(٦٩)
١٧٩ ص
(٧٠)
١٠٥٠ ص
(٧١)
١٠٥١ ص
(٧٢)
١٠٥٢ ص
(٧٣)
١٠٥٣ ص
(٧٤)
١٠٥٤ ص
(٧٥)
١٠٥٥ ص
(٧٦)
١٠٥٦ ص
(٧٧)
١٠٥٧ ص
(٧٨)
١٠٥٨ ص
(٧٩)
١٠٥٩ ص
(٨٠)
١٠٧٠ ص
(٨١)
١٠٧١ ص
(٨٢)
١٠٧٢ ص
(٨٣)
١٠٧٣ ص
(٨٤)
١٠٧٤ ص
(٨٥)
١٠٧٥ ص
(٨٦)
١٠٧٦ ص
(٨٧)
١٠٧٧ ص
(٨٨)
١٠٧٨ ص
(٨٩)
١٠٧٩ ص
(٩٠)
١٠٩٠ ص
(٩١)
١٠٩١ ص
(٩٢)
١٠٩٢ ص
(٩٣)
٢٠٩ ص
(٩٤)
١٠٩٣ ص
(٩٥)
١٠٩٤ ص
(٩٦)
١٠٩٥ ص
(٩٧)
١٠٩٦ ص
(٩٨)
١٠٩٧ ص
(٩٩)
١٠٩٨ ص
(١٠٠)
١٠٩٩ ص
(١٠١)
١١١٠ ص
(١٠٢)
١١١١ ص
(١٠٣)
١١١٢ ص
(١٠٤)
١١١٣ ص
(١٠٥)
١١١٤ ص
(١٠٦)
١١١٥ ص
(١٠٧)
١١١٦ ص
(١٠٨)
١١١٧ ص
(١٠٩)
١١١٨ ص
(١١٠)
١١١٩ ص
(١١١)
١١١٠ ص
(١١٢)
١١١١ ص
(١١٣)
١١١٢ ص
(١١٤)
١١١٣ ص
(١١٥)
٢٣٩ ص
(١١٦)
١١١٤ ص
(١١٧)
١١١٥ ص
(١١٨)
١١١٦ ص
(١١٩)
١١١٧ ص
(١٢٠)
١١١٨ ص
(١٢١)
١١١٩ ص
(١٢٢)
١١٠٠ ص
(١٢٣)
٩٠ ص
(١٢٤)
١١٠١ ص
(١٢٥)
١١٠٢ ص
(١٢٦)
١١٠٣ ص
(١٢٧)
١١٠٤ ص
(١٢٨)
١١٠٥ ص
(١٢٩)
١١٠٦ ص
(١٣٠)
١١٠٧ ص
(١٣١)
١١٠٨ ص
(١٣٢)
١١٠٩ ص
(١٣٣)
١١١٠ ص
(١٣٤)
١١١١ ص
(١٣٥)
٩١ ص
(١٣٦)
١١١٢ ص
(١٣٧)
١١١٣ ص
(١٣٨)
٩٢ ص
(١٣٩)
١١١٤ ص
(١٤٠)
١١١٥ ص
(١٤١)
١١١٦ ص
(١٤٢)
١١١٧ ص
(١٤٣)
١١١٨ ص
(١٤٤)
١١١٩ ص
(١٤٥)
١١٢٠ ص
(١٤٦)
١١٢١ ص
(١٤٧)
١١٢٢ ص
(١٤٨)
٩٣ ص
(١٤٩)
١١٢٣ ص
(١٥٠)
١١٢٤ ص
(١٥١)
١١٢٥ ص
(١٥٢)
١١٢٦ ص
(١٥٣)
١١٢٧ ص
(١٥٤)
١١٢٨ ص
(١٥٥)
١١٢٩ ص
(١٥٦)
١١٣٠ ص
(١٥٧)
١١٣١ ص
(١٥٨)
١١٣٢ ص
(١٥٩)
١١٣٣ ص
(١٦٠)
١١٣٤ ص
(١٦١)
١١٣٥ ص
(١٦٢)
١١٣٦ ص
(١٦٣)
١١٣٧ ص
(١٦٤)
١١٣٨ ص
(١٦٥)
١١٣٩ ص
(١٦٦)
١١٤٠ ص
(١٦٧)
١١٤١ ص
(١٦٨)
١١٤٢ ص
(١٦٩)
١١٤٣ ص
(١٧٠)
١١٤٤ ص
(١٧١)
١١٤٥ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص

الصحيح من سيرة الإمام علي (عليه السلام) - العاملي، جعفر مرتضى - الصفحة ٢٩٧

بل قيل: إن أبا الأسود قد وضع علم النحو في عهد عمر بن الخطاب، ‌وبأمر منه[١].‌

ولكن الحقيقة هي: أن علياً أمير المؤمنين ‌(عليه السلام)‌ هو واضع هذا ‌العلم.. فلا تصح نسبته لغيره إلا بضرب من المسامحة والمجاز، ولو لأجل ‌أن أبا الأسود قد تولى العمل بتوجيهات أمير المؤمنين ‌(عليه السلام)‌، وتتبع ‌ما احتاج إلى تتبع، وضم بعضه إلى بعض، ثم تولى نشره في الناس. فصح أن ‌يقال: إن أبا الأسود أيضاً قد أتحف الناس بعلم النحو، ووضعه لهم..‌

ومهما يكن أمر، فإننا نشير إلى ما يلي:‌

علي ‌(عليه السلام)‌ واضع علم النحو:‌

نقل الحموي، عن أمالي الزجاجي، عن أبي جعفر أحمد بن محمد بن ‌رستم الطبري المازني، عن السجستاني، عن يعقوب بن إسحاق الخضري، ‌عن سعيد بن سلمة الباهلي، عن أبيه، عن جده، عن أبي الأسود، أو عن ‌


[١] مختصر تاريخ دمشق ج١١ ص٢٢٧ وتاريخ دمشق الكبير ج٢٧ ص١٣٥ و ١٣٦ و (ط دار الفكر) ‌ج٢٥ ص١٩٠ وتهذيب تاريخ دمشق ج٧ ص١١٣ وعن إنباه الرواة على أنباه النحاة للقفطي (تحقيق ‌محمد أبو الفضل إبراهيم) ج١ ص١٥.‌