نیروی مرموز حیات بهره‌مندند . زنده‌ترین امواج اجتماعی ، امواج و جنبشهای دینی است . پیوند این امواج‌ و این نهضتها با جوهر حیات و فطرت زندگی از هر چیز دیگر اصیلتر است . در هیچ حرکت و در هیچ موج دیگر این اندازه نیروی حیاتی و قدرت رشد و بالندگی وجود ندارد . تاریخ اسلام ، از این نظر سخت آموزنده و تکاندهنده است . اسلام در ابتدا به صورت یک موج بسیار کوچکی پدید آمد . آن روز که حضرت محمد بن‌ عبدالله صلی الله علیه و آله از کوه " حرا " به زیر آمد در حالی که‌ دنیای درونش دگرگون شده بود و با دریای غیب و ملکوت اتصال یافته و از فیوضات الهی لبریز شده بود و فریاد برآورد : " « قولوا لا اله الا الله‌ تفلحوا » " این موج شروع شد . برخلاف هزاران امواج پر سرو صدا و پر دبدبه جهان ، در روزهای اول از چهار دیوار خانه‌ای که تنها سه تن : محمد ( ص ) و خدیجه و علی ( ع ) را دربر می‌گرفت تجاوز نمی‌کرد . اندکی طول نکشید که به سایر خانه‌های مکه‌ سرایت کرد . پس از حدود ده سال به خارج مکه بالخصوص مدینه کشیده شد ، و در مدت کمی به سایر نقاط جزیرش العرب امتداد یافت ، و در کمتر از نیم قرن دامنه‌اش سراسر جهان متمدن آنروز را گرفت و آوایش به همه گوشها رسید . این موج ، همانطور که خاصیت موجهای زنده است ، به موازات اینکه رو به وسعت و گسترش نهاد ، بر قوت و قدرت و طول خویش افزود . هیچ دین ، آئین ، مسلک و نهضتی را نمی‌توان یافت که در طول این چهارده قرن تحت‌ تأثیر اسلام قرار نگرفته باشد و هیچ