آنچه بیش از همه در خور اهمیت و قابل توجه است دعوتهایی است که در همه ابعاد پیشروی داشته است ، هم سطح بسیار وسیعی را اشغال کرده و هم‌ قرنهای متمادی در کمال اقتدار حکومت کرده و هم تا اعماق روح بشر ریشه‌ دوانده است . اینگونه دعوتهای سه بعدی مخصوص سلسله پیامبران است . کدام مکتب فکری‌ و فلسفی را می‌توان پیدا کرد که مانند ادیان بزرگ جهان ، بر صدها میلیون‌ نفر ، در مدت سی قرن و بیست قرن و حداقل چهارده قرن حکومت کند و به سر ضمائر افراد چنگ بیندازد ؟ همین جهت سبب شده که پیامبران ، مستقیم یا غیر مستقیم ، آفریننده اصلی تاریخ باشند . تاریخ به دست بشر و بشر بیش از هر چیز دیگر به دست پیامبران ساخته و پرداخته شده است . اگر در عرصه خلاقیت و سازندگی ، زمینه را " انسان " فرض نمائیم هیچ هنرمند و صنعتگری به پای پیامبران نمی‌رسد . ناموس‌ آفرینش ، جهان را مسخر انسان ، و انسان را مسخر نیروی ایمان ، و پیامبران را سلسله جنبان این نیرو قرار داده است . هر چیزی جز آنچه ایمان نام دارد ، از عقل و علم و هنر و صنعت و قانون‌ و غیره ، ابزاری است در دست آدمی و وسیله‌ای است برای ارضای تمایلات و تسکین غرائز و تأمین خواسته‌های پایان ناپذیر او . آدمی همه اینها را در راه مقاصد و هواهای نفس خویش استخدام می‌کند و همچون ابزاری از آنها بهره می‌برد . تنها نیروی ایمان است - آن هم از نوع ایمانی که پیامبران‌ عرضه می‌کنند - که از یک طرف