اول است . عامل اول برای نفوذ و توسعه اسلام در هر جا خود قرآن است و محتوای قرآن . ولی از قرآن که صرف نظر بکنیم ، شخصیت رسول اکرم ، خلق و خوی رسول اکرم ، سیره رسول اکرم ، طرز رفتار رسول اکرم ، نوع رهبری و مدیریت رسول اکرم عامل دوم نفوذ و توسعه اسلام است و حتی بعد از وفات‌ پیغمبر اکرم هم تاریخ زندگی پیغمبر اکرم یعنی سیره او که بعد در تاریخ‌ نقل شده است - خود این سیره تاریخی - عامل بزرگی بوده است برای پیشرفت‌ اسلام . آیه‌ای که در ابتدای سخنم تلاوت کردم می‌فرماید : « فبما رحمة من الله لنت لهم ». خدا به پیغمبرش خطاب می‌کند : ای پیامبر گرامی ! به موجب رحمت الهی‌ به تو ، در پرتو لطف خدا تو نسبت به مسلمین اخلاق لین و نرم و بسیار ملایمی داری ، نرمش داری ، ملایم هستی ، روحیه تو روحیه‌ای است که با مسلمین همیشه در حال ملایمت و حلم و بردباری و حسن خلق و حسن رفتار و تحمل و عفو و امثال اینها هستی . « و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک ». اگر این خلق و خوی تو نبود ، اگر به جای این اخلاق نرم و ملایم ، اخلاق‌ خشن و درشتی داشتی مسلمانان از دور تو پراکنده می‌شدند ، یعنی این اخلاق تو خود یک عاملی است برای جذب مسلمین . این خودش نشان می‌دهد که رهبر ، مدیر و آنکه مردم را به اسلام دعوت می‌کند و می‌خواند یکی از شرائطش این‌ است که در