درآمدى بر عرفان اسلامى - اراکی، محسن - الصفحة ١٤١ - مراحل و مراتب ذكر
است و حقيقتاً هر انسانى هرچه تلاش كند حق طاعت الهى را بهجا نخواهد آورد و در پيشگاه حق متعال همچنان مقصرّ و شرمنده است.
|
بنده همان به كه زتقصير خويش |
عذر به درگاه خداى آورد |
|
|
ورنه سزاوار خداونديش |
كس نتواند كه بجاى آورد |
|
٢. خوف از حكومت عالمه عادله الهى: خداى متعال، حاكم و فرمانرواى مطلق جهان هستى است و حكمران عادلى است كه عدلش مطلق است و گذشته از عدل مطلق، علم مطلق نيز هست كه بر هر نهان و آشكارى احاطه دارد. بنابراين، بر هرگونه كوتاهى و تخلّف و تقصيرى كه از انسان سر بزند؛ چه به عمد چه به غير عمد، در اندرون يا برون، خواه آشكار و خواه نهان، آگاه و دانا است.
منطقىترين حالت انسانى كه همواره در معرض خطا و تقصير است، در برابر حاكمى عالم و عادل مطلق، خوف و خشيت است.
٣. خوف از نفس: هر كسى كه به نفس و كردارهاى ناشايست خود بنگرد، خود را در برابر خداى متعال و ترازوى عدل و حكومت عدل الهى محكوم و شرمسار خواهد يافت. سركشىها و طغيانها و تقصيرهاى نفس، انسان آگاه را در پيشگاه خداى متعال محكوم مىكند. و در چنين حالتى، طبيعى است كه ترس از خدا انسان را فرا بگيرد. به عبارت ديگر: از يكسو اطاعت كامل و تسليم محض در برابر فرمانها و احكام عادلانه خداوند، حق مسلم اوست؛ چرا كه او فرمانرواى آگاه و دادگرى است كه بر همه جزئيات و خفاياى وجود آدمى آگاه است و از قدرت مطلق برخوردار است و از سوى ديگر، انسان موجودى ضعيف و در معرض تقصير و كوتاهى در برابر خداست.