درآمدى بر عرفان اسلامى - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٢ - مراحل و مراتب ذكر
بنابراين به حكم عقل و گواهى وجدان، چنين موجودى بايد از كوتاهى و لغزش خويش در مقام اطاعت خداوند، در خوف و بيم باشد.
٤. كثرت ذكر: يكى از آداب و شرايط مهم ذكر لسانى، كثرت ذكر است. در قرآن كريم كثرت ذكر، علامت ايمان قلمداد شده است، در حالى كه منافقان به قلت ذكر توصيف شدهاند. قرآن شريف در وصف اهل ايمان مىفرمايد:
لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً[١].
مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نيكويى بود، براى آنها كه اميد به رحمت خدا و روز رستاخيز دارند و خدا را بسيار ياد مىكنند.
و در وصف منافقان مىفرمايد:
إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا[٢].
منافقان مىخواهند خدا را فريب دهند؛ درحالى كه او آنها را فريب مىدهد و هنگامى كه به نماز برمىخيزند، با كسالت برمى خيزند و در برابر مردم ريا مىكنند و خدا را جز اندكى ياد نمىنمايند!
به پا داشتن نمازهاى پنجگانه با شرايط و آداب مخصوص، نخستين مرحله از ذكر كثير خداوند است كه با افزودن نوافل و ديگر عبادات و اذكار مستحبه، بر مراتب ذكر كثير و آثار و خواص ناشى از آن افزوده مىشود.
[١] . سوره احزاب: ٢١.
[٢] . سوره نساء: ١٤٢.