درآمدى بر عرفان اسلامى - اراکی، محسن - الصفحة ١٣٩ - مراحل و مراتب ذكر
خداى متعال در قرآن كريم پيوسته بر خصوصيت تضرّع در ذكر و دعا تأكيد فرموده است از جمله آيه زير:
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ[١].
پروردگار خود را (آشكارا) از روى تضرّع و در پنهانى بخوانيد! (و از تجاوزدست برداريد كه) او متجاوزان را دوست نمىدارد!
قرآن كريم بر اين نكته تأكيد دارد كه بسيارى از سختىها و عذابهايى كه از سوى خدا بر گنهكاران نازل مىشود، در حقيقت براى آن است كه در پيش گاه خداوند تضرّع كنند و حالت ذكر و دعاى متضرعانه پيدا كنند. بنابراين، تنها تضرّع موجب برطرف شدن بلاها و سختىهاست و با تضرّع به پيشگاه خدا است كه دعاى انسان براى خلاصى و نجات به اجابت مىرسد:
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْناهُمْ بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ\* فَلَوْ لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا وَ لكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ\* فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ\* فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ[٢].
ما به سوى امتهايى كه پيش از تو بودند، (پيامبرانى) فرستاديم (و هنگامى كه با اين پيامبران به مخالفت برخاستند)، آنها را به شدت و رنج و ناراحتى مواجه ساختيم، تا شايد (بيدار شوند و در برابر حق) خضوع كنند و تسليم گردند! چرا هنگامى كه مجازات ما به آنان رسيد، (خضوع
[١] . سوره اعراف: ٥٥.
[٢] . سوره انعام: ٤٥- ٤٢.