دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٦٦ - ب - تعيين«طالقان» مورد نظر
مىآورد: «يا آلَ مُحَمَّدٍ! أجيبُوا المَلهوفَ وَ المُنادِىَ مِن حَولِ الضَّريحِ؛[١] اى خاندان محمّد! به ستمديدهاى كه از گرد ضريح[٢]، ندا بر آورده است، پاسخ دهيد»، كنوز الهى در طالقان به سركردگى مردى از قبيله تميم به نام شعيب بن صالح، به او پاسخ مىدهند.
حال با توجّه به اين كه ديلم يا ديلمان در رشتهكوه البرز و ميان قزوين و گيلان قرار دارد، شايد بتوان اين حديث را شاهدى بر نفى طالقان افغانستان دانست؛ امّا بايد توجّه داشت كه برخى احاديث، خاستگاه حركت شعيب بن صالح را سمرقند در خراسان دانستهاند.[٣] همچنين در حديث بعدى باب- كه منقول از كتاب الملاحم و الفتن[٤] است-، به صراحت، بيست و چهار تن يار برخاسته از طالقان را همانهايى مىداند كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنها را خراسانى خوانده است و اين معنا بيشتر بر طالقان افغانستان صدق مىكند كه از شهرهاى مشهور خراسان قديم بوده است.
افزون بر اين، دو حديثى كه اوطان ياران امام مهدى عليه السلام و شمار افراد برخاسته از آن جاها را ذكر مىكنند، طالقان را در ميان مناطق خراسان ذكر كردهاند. در يك حديث، آن را بلافاصله پس از سمرقند[٥] و در نقلى ديگر،[٦] آن را پس از ذكر فارياب و سيستان و پيش از جبال غور (كوهستان ميان هرات و غزنه در افغانستان) ياد كردهاند كه بدين گونه احتمال طالقان افغانستان بيشتر تقويت مىشود.
گفتنى است كه احاديث مورد استناد، همگى از نظر سندى، دچار ضعف و به طور تقريبى در يك سطح از اعتبارند. از اين رو نمىتوان با بهرهگيرى از دانش رجال، روايتى را به طور مطلق معتبر دانست و يا كنار نهاد و تعارض را حل كرد و حكم قطعى صادر نمود.[٧]
[١]. ر. ك: ص ٢٤٩ ح ١٥٥٦.
[٢]. گويى كعبه و ديوار آن را به ضريح تشبيه كرده است.
[٣]. ر. ك: ج ٧ ص ٧١ ح ١١٣٤ و الملاحم، ابن طاووس: ص ١١٨ ح ١١٠.
[٤]. ر. ك: ص ٢٥١ ح ١٥٥٨.
[٥]. ر. ك: ص ٣٠١ ح ١٦٠٩.
[٦]. ر. ك: ص ٣٢١ ح ١٦١٠.
[٧]. منابع: معجم البلدان: ج ٤، ص ٧، البلدان، يعقوبى: ص ١١٥، حدود العالم من المشرق إلى المغرب: ص ١٢٠، الروض المعطار فى خبر الأقطار: ص ٣٨٠ مراصد الاطّلاع على أسماء الأمكنة و البقاع: ج ٢ ص ٨٧٦، برگزيده ياقوت حموى: ص ١٢٧.