دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٨٨ - اشكال دوم

احتمال تغيير در آن هست؛ مگر اين كه خدا خبر دهد كه تقدير خاصى بدون تغيير خواهد بود.

از سوى ديگر عقيده به بدا، زمينه‌ساز تلاش براى تغيير سرنوشت است؛ در حالى كه با نفى آن ديگر اميد و انگيزه‌اى براى ساختن آينده بهتر در كار نخواهد بود، بنا بر اين آموزه بدا نه‌تنها تعارضى با علم ازلىِ الهى ندارد؛ بلكه بر اساس علم و حكمت استوار است.[١]

و امّا پاسخ اشكال دوم، اين است كه با دقّت در احاديث مورد بحث روشن مى‌شود كه در هيچ يك از آنها سخنى از امام مهدى عليه السلام و قيام وى نيست. به نظر مى‌رسد كه تفسير جمله «هذا الأمر» به قيام امام مهدى عليه السلام منشأ اين اشتباه است؛ بويژه اين كه در برخى از احاديث يادشده آمده است: «بعد البلاء رخاء؛ پس از بلا، آسايش است». اشتباه از تطبيق اين حديث بر آسايش جامعه پس از قيام امام مهدى است.

معناى اين احاديث اين است كه خداوند بر اساس وضعيت موجود شيعه گشايشى را براى آنان در نظر گرفته بود؛ امّا به دليل تغيير وضعيت شيعه اين گشايش به تأخير افتاد. پيام اين احاديث مضمون اين آيه است: «إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ؛[٢] در حقيقت، خدا سرنوشت قومى را تغيير نمى‌دهد تا اين كه آنان حال خود را تغيير دهند». اگر مؤمنان بر اساس فرمان‌هاى خدا و پيامبر و امامان عمل كنند، خداوند در كار آنان گشايش خواهد كرد؛ همان طور كه در تاريخ بارها براى شيعه گشايش‌هايى رخ داده است كه آخرين نمونه آن در عصر حاضر با برپايى حكومت اسلامى در ايران رخ داد؛ هرچند گشايش اصلى و جهانى پس از ظهور منجى موعود، كه امام‌

[١]. براى توضيح بيشتر درباره معناى« بدا» و حكمت‌هاى آن ر. ك: دانش‌نامه عقايد اسلامى: ج ٨ ص ٢٤٥( بخش دوم/ فصل پنجم).

[٢]. رعد: آيه ١١.