نقد نظريه بسط تجربه نبوي - ربانی گلپایگانی، علی - الصفحة ٧٤ - خلاصه ي نظريه

در احكام اجتماعي – سياسي اسلام مصلحت خفي وجود ندارد ، بلكه همه ي مصالح ظاهر است .

آقاي سروش با استفاده از دوگانگي ياد شده در حوزه ي احكام اسلامي به نقد سخن كساني پرداخته است كه هرگاه به آنان گفته شود چرا فلان قانون در باب حقوق زن ، يا در ارث ، يا در حكومت و سياست اين طور است ، مي گويند : نماز صبح چرا دو ركعت است . وي اين گونه پاسخ گويي را مغالطه دانسته و گفته است :

عبادات و معاملات دو الگوي كاملاً متفاوت دارند . الگوي عبادات واجد مصالح خفيّه است و زير چتر عدل و جور نمي رود ؛ و الگوي معاملات واجد مصالح خفيّه نيست و زير چتر عدل و جور مي رود . [١]

اما ، در جايي ديگر به اسطوره اي بودن كلّ زبان ديني قايل شده و در اين جهت تفاوتي ميان ذاتي و عرضي دين ننهاده و گفته است :

ذاتيّات مقاصد اصلي شارع اند ، عرضيّات همان حوادثي بودند كه پيش مي آمدند و گاهي هم لازم بوده كه ذكر شوند و از آنها نتيجه گيري شود . اما چه ذاتيّات و چه عرضيّات هميشه مي توانند براي ما درس آموز باشند ، مشروط به اين كه ما آنها را ترجمه ي فرهنگي كنيم ، يعني عناصر زمان رسالت را كه پيام هاي اصلي قرآن به ناچار در آن قالب ها ريخته شده است ، آن پوشش ها را از تن آن پيام هاي اصلي بيرون كنيم تا پيام هاي گوهري دين آشكار گردند . اين همان است كه گاهي مي گويند با اين ها بايد برخورد اسطوره اي كرد . [٢]

خلاصه ي نظريّه

تئوري بسط تجربه ي نبوي در زمينه ي تجربه ي بيروني پيامبر صلّي الله عليه و آله را مي توان در نكات زير خلاصه كرد :

١ . قرآن كريم و شريعت اسلام طرح پيش ساخته و معلومي نداشته است ، نه در عالم