انسان کامل از ديدگاه نهج البلاغه - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٦ - باب اول انسان كامل ولى الله است

را و گاهى متأثر مى شود از قواى و هميه كه مدرك معانى جزئيه است و بس , پس ظاهر مى شود صورتى مناسب آن معانى جزئيه . و اين ثانى گاهى به سبب سوء مزاج دماغ باشد و گاهى به حسب توجه نفس به قوت و هميه به سوى ايجاد صورتى از صور چون كسى كه محبوب غائب خويش را تخيل مى كند تخيلى قوى , لا جرم صورت محبوب در خيالش ظاهر مى شود تا مشاهده محبوب خويش مى كند و اين امر عام است كه عارف به حقائق از خواص , و غير او از عوام بر اين قادر است .

شيخ اين معنى را درين مقام ذكر كرد و تنبيه نبيه به تقديم رسانيد كه عارف به همت و توجه خويش و به قصد قوت روحانيت صورى مى آفريند خارج از خيال كه موجود باشد در اعيان خارجيه چنانكه از بدلاء مشهور است كه در آن واحد در اماكن مختلفه حاضر مى شوند و به قضاى حوائج عبادالله قيام مى نمايند . پس مراد از عارف اينجا كامل متصرف است در وجود , نه عارف حقائق و صور آن .

و بدين عبارت كه شيخ فرمود كه([ ما يكون له وجود من خارج محل الهمه]) , احتراز حاصل شد از اصحاب علم سيميا و شعبده , چه ايشان نيز اظهار مى كنند صورى را كه خارج است از خيالات ايشان , اما از محل همت كه خيال است بيرون نيست چه ظهور آن صور در خيالات حاضر آنست به تصرف اهل سيميا در وى .

و از عارف متمكن در تصرف اگر چه در شهادت و غيب صور