اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٦٦ - بيان مرحوم آخوند در ارتباط با كلام عَلَمين

موضوع له است تا با شنيدن لفظ «زيد»، اراده هم به ذهن ما بيايد يا نه؟ ولى كلام عَلَمين مربوط به دلالت تصديقيه است. [١] بررسى كلام مرحوم آخوند حضرت امام خمينى «دام‌ظلّه» و بزرگان ديگر، كلام مرحوم آخوند را مورد اعتراض قرار داده و فرموده‌اند: اگر كلام عَلَمين را بر دلالت تصديقيه حمل كنيم- آن‌گونه كه مرحوم آخوند مى‌فرمود- لازم مى‌آيد كه عَلَمين، معناى روشن و بى‌نياز از بيان را مطرح كرده باشند.

زيرا مرحوم آخوند، دلالت در كلام عَلَمين را اين‌گونه معنا كرد كه اگر لفظ بخواهد دلالت كند بر اين كه معنا مراد متكلّم است و احراز كرديد كه متكلّم در مقام بيان مراد و ابراز مقصود است، بايد اراده‌اى در كار نباشد. و اين معنا توضيح واضحات است و نيازى به بيان ندارد، زيرا در اين صورت، كلام عَلَمين به اين معنا مى‌شود كه «دلالة اللفظ على أن يكون معناه مراداً للمتكلّم تابع لأن يكون مراداً للمتكلّم». در حالى كه عَلَمين مى‌خواسته‌اند امر غير واضحى را بيان كنند. حضرت امام خمينى «دام‌ظلّه» مى‌فرمايد: ما ناچاريم «دلالت» در كلام عَلَمين را به «دلالت تصوريه» معنا كنيم، يعنى اراده، در انتقال ذهن به معنا دخالت دارد. ولى دخالت داشتن اراده در انتقال ذهن به معنا، غير از عنوان بحث است كه آيا اراده، در معناى موضوع له دخالت دارد يا نه؟ درحقيقت، آن اشكالى كه به مقدّمه اوّل آنان (قائلين به دخالت داشتن اراده در معناى موضوع له) وارد كرديم اينجا نيز وارد است. قائلين به دخالت اراده در معناى موضوع له، در مقدّمه اوّل خود از راه هدف وضع وارد شده بودند. اشكال مهمّى كه به آنان وارد بود اين بود كه ما اگر از راه هدف وضع‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٣