اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٦ - مؤيّدات كلام صاحب «وقاية الأذهان»

شجاع وجود ندارد. و در معناى مجازى، عنوان عبور تحقّق ندارد. ولى طبق فرمايش صاحب «وقاية الأذهان» مسئله خيلى روشن است، زيرا وقتى اسد را در رجل شجاع استعمال مى‌كنيم، از گذرگاه معناى حقيقى عبور مى‌كنيم. يعنى اراده استعمالى به معناى حقيقى تعلّق گرفته است و ما از كانال معناى حقيقى عبور كرده و به معناى مجازى مى‌رسيم. پس عنوان عبور در معناى مجازى مطرح است. مؤيّد دوّم: در منطق دلالات لفظيه را به سه قسم تقسيم كرده‌اند: دلالت مطابقه، دلالت تضمن و دلالت التزام. مَقْسَم در اين تقسيم، دلالات وضعيه لفظيه است.

دلالات لفظيه داراى يك معناى عامّى مى‌باشند. دلالت لفظى، همان‌طور كه در معناى حقيقى مطرح است، در معناى مجازى هم مطرح است به‌همين‌جهت است كه قيد وضعيّه را ذكر نمى‌كنند. حال سؤال مى‌كنيم دلالت مجاز از كدام‌يك از اين دلالات سه‌گانه است؟ ممكن است گفته شود: «مجازاتى كه علاقه آنها جزء و كلّ است در دلالت تضمّن داخلند»، ولى اين‌گونه نيست، زيرا در دلالت تضمّن، مدلول مطابقىِ لفظ، كلّ معناست و لفظ، به تبعيت از كلّ معنا دلالت بر جزء مى‌كند نه اينكه كلّ را كنار گذاشته و مدلول را عبارت از جزء قرار داده باشيم. به عبارت ديگر: دلالت تضمن اين نيست كه لفظ به‌طور مستقيم بر جزء دلالت كند تا شما بگوييد: «اين مجاز است و علاقه آن كلّ و جزء است»، بلكه دلالت تضمن اين است كه لفظ بر كلّ دلالت كند ولى چون كلّ، مركّب از اجزاء است، لفظ به تبعيت دلالت بر كلّ، بر جزء هم دلالت مى‌كند. بنابراين، دلالت تضمن، هيچ‌يك از مجازات نيست. دلالت التزام هم همين‌طور است، زيرا معناى دلالت التزام اين نيست كه لفظ، به‌طور مستقيم بر لازم دلالت كند، بلكه مدلولِ لفظ، همان ملزوم است ولى وقتى ملزوم، به عنوان مدلول واقع شد، لازم هم- به تبعيت ملزوم- مدلول واقع مى‌شود. در نتيجه، براساس تفسير مشهور دلالات سه‌گانه شامل استعمالات مجازى‌