اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٦٩ - مراد از خبر و انشاء چيست؟
پاسخ اين سؤال منفى است پس چگونه مىتوان خبر و انشاء را از جمله «بعتُ» استفاده كرد؟ بلى، اگر مىتوانستيم بگوييم: «واضع اين هيئت را يكبار براى خبر و يكبار براى انشاء وضع كرده است»، مشكل حلّ مىشد ولى ما مىدانيم كه وضع در مورد «بعتُ» تفاوتى با وضع در مورد «ضربتُ» ندارد و همان گونه كه در مورد «ضربتُ» نمىتوان ملتزم به دو وضع- يكى براى خبر و يكى براى انشاء- شد در مورد «بعتُ» نيز نمىتوان به چنين چيزى ملتزم شد. بلكه آنچه در مورد «ضربتُ» و «بعتُ» مطرح است وضع «مادّه ضَرْب و بَيْع» و وضع «هيئت متكلّم وحده» براى معانى خود مىباشد. و روشن است كه نمىتوان اين خصوصيت- استعمال در خبر و انشاء- را از مختصات مادّه «بيع» و يا از مختصات «هيئت متكلم وحده» دانست. پس شما كه مىگوييد: «موضوع له و مستعمل فيه در خبر غير از موضوع له و مستعمل فيه در انشاء است»، اين تفاوت از كجاى صيغه «بعتُ» استفاده مىشود؟ بررسى اشكال: اشكال فوق سبب مىشود كه ما از آنچه در مورد خبر و انشاء گفتيم- يعنى تفاوت معناى «بعتُ خبرى» با معناى «بعتُ انشائى»- و در دوره قبل نيز آن را تقويت كرديم، صرف نظر كرده و مسير كلام را در مورد خبر و انشاء تغيير داده و بگوييم: «ضرْب» يك واقعيت است و ما وقتى مىگوييم «ضربتُ»، از وقوع ضرب در زمان گذشته خبر مىدهيم. ولى وقتى در مقام اخبار مىگوييم: «بعتُ»، اين جمله در عين حال كه در مقام اخبار استعمال شده ولى از انشاء بيع در زمان گذشته خبر مىدهد، زيرا بيع بدون انشاء نمىشود. و به عبارت ديگر: مخبرٌ به در «بعتُ اخبارى» عبارت از انشائى است كه در زمان گذشته تحقّق پيدا كرده است. و در حقيقت، ارتباط با انشاء در رابطه با «بعتُ خبرى» نيز محفوظ است. حال كه چنين است مىگوييم: خصوصيت انشائيت در رابطه با «مادّه بيع»- با قطعنظر از هيئت- است. «بيع» را در لغت به «مبادلة مال بمال» معنا كردهاند. اين مبادله به معناى مبادله مكانى و جابهجا شدن ثمن و مثمن نيست بلكه مراد مبادله انشائى يعنى مبادله در تمليك و ملكيت است.