اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٧٠ - مطلب دوّم بيان محقق عراقى رحمه الله در ارتباط با وضع عام و موضوع له عام

كرده است. [١] اشكالات كلام محقق عراقى رحمه الله‌ اشكال اوّل: ايشان در مورد كلّى طبيعى فرمود: «هر فرد از افراد كلّى طبيعى داراى حصّه و سهمى از آن مى‌باشد و افراد متعدّد- به تعداد خودشان- داراى تعدّد حصص مى‌باشند». به نظر ما، اين مطلب در مورد كلّى طبيعى صحيح نيست و تحقيق مطلب در مورد كلّى طبيعى و افراد آن، مطلبى است كه امام خمينى «دام ظلّه» بيان فرموده است كه ما اين مطلب را با تفصيل بيشترى بيان مى‌كنيم: امام خمينى «دام ظلّه» فرموده است: به اتفاق همه، قضيّه حمليّه «زيدٌ انسان» قضيه‌اى صحيح بوده و حمل آن، حمل شايع صناعى است يعنى ملاك در اين حمل، اتّحاد در وجود خارجى است. ولى آيا اين اتّحاد بين چيست؟ وقتى ما «انسان» را به عنوان محمول براى «زيد» قرار مى‌دهيم، در معناى «انسان» تصرّفى نكرده‌ايم بلكه «انسان» با معناى واقعى خود با زيد اتّحاد وجودى پيدا كرده است. و زيد در خارج همان انسان كامل است و همان انسان، موضوع له لفظ زيد است. اينكه در منطق مى‌گويند: «كلّى طبيعى به وجود فردش يافت مى‌شود» [٢]، به اين معناست كه اگر فردى از افراد كلّى طبيعى در خارج تحقّق پيدا كرد تمام كلّى طبيعى محقق شده است. با پيدا شدن يك فرد از افراد انسان، تمام انسان تحقّق يافته است، تمام معنايى كه لفظ انسان براى آن وضع شده، تحقّق يافته است. و به تعبير ديگر: با پيدا شدن زيد در خارج، يك انسان كامل تحقّق پيدا كرده است و با تحقّق بكر، انسان كامل ديگرى تحقّق پيدا كرده است و ... پس افراد انسان هركدام انسانى كاملند و

[١]- مقالات الاصول، ج ١، ص ٧٢- ٧٥

[٢]- المنطق للمظفّر رحمه الله، ص ١٠١