اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٩٩ - ٢- مطلبى كه مرحوم آخوند اختيار كرده است

ندارد كه دخالت در حكم به چه صورت است؟ نقض دوّم بر كلام مرحوم آخوند: آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» مى‌فرمايد: در مواردى مشاهده مى‌كنيم، معناى حرفى جنبه استقلال داشته و مقصود بالإفاده است، مثلًا گاهى براى مخاطب، ذات موضوع و محمول معلوم است ولى خصوصيت آنها مجهول است مثل اينكه از آمدن زيد اطلاع دارد ولى نمى‌داند زيد با چه كسى آمده است.

به‌همين‌جهت از كسى كه آگاه است سؤال مى‌كند: زيد با چه كسى آمد؟ و او در جواب مى‌گويد: زيد با عَمرو آمد. ملاحظه مى‌شود در چنين مواردى آنچه مقصود بالإفاده است و جنبه استقلالى دارد «خصوصيت معيّت» كه معنايى حرفى است مى‌باشد. بنابراين نمى‌توان گفت: معناى حرفى در تمام موارد تبعيت داشته و غير مستقل است. [١] مثال ديگر: در جملات خبريه گاهى سامع به ذات موضوع و محمول علم دارد ولى از ارتباط بين آن دو اطلاعى ندارد و هدف متكلّم از بيان جمله خبريه اين است كه وجود ارتباط بين موضوع و محمول را در اختيار سامع قرار دهد. واضح است كه ارتباط بين موضوع و محمول، معنايى حرفى است خواه اين ارتباط عبارت از «نسبت» بين موضوع و محمول بوده يا مسأله «هوهويت» باشد، زيرا هم مسأله «نسبت» و هم مسأله «هوهويت» احتياج به طرفين داشته و از معانى حرفى مى‌باشند. و غرض متكلّم هم افاده همين معناى حرفى است. و در نتيجه در چنين مواردى معناى حرفى استقلال داشته و مقصود بالإفاده است. بررسى نقض دوّم: اين قسم از اشكال را نيز در دوره قبل پذيرفته بوديم ولى اكنون به همان كيفيتى كه از نقض اوّل جواب داديم از اين مورد نيز جواب مى‌دهيم: مرحوم آخوند نمى‌خواهد بفرمايد: معانى حرفى، مقصود بالذات نيستند. بلكه در اينجا دو عنوان وجود دارد كه لازم است بين آنها تمييز داده شود:

[١]- محاضرات في أُصول الفقه، ج ١، ص ٥٨