آنها كتاب‌ الفصول المهمّة في أُصول الأئمّة، تأليف محدّث بزرگوار، محمد بن حسن ابن على بن حرّ عاملى رحمه الله (م ١١٠٤) [١] و كتاب‌ الاصول الأصليّة، تأليف علّامه محدّث سيّد عبد الله بن سيّد محمد رضا حسينى شبّر رحمه الله (م ١٢٤٢)، و كتاب‌ اصول آل الرسول، تأليف سيّد ميرزا محمد هاشم بن ميرزا زين العابدين موسوى خوانسارى رحمه الله (م ١٣١٨) مى‌باشد. استفاده از قواعد اصول فقه، حتى در زمان أئمّه عليهم السلام نيز بين اصحاب آن بزرگواران متداول بوده است، زيرا: اوّلًا: در زمان أئمّه عليهم السلام نيز اين گونه نبوده است كه همه شيعيان دسترسى به آن بزرگواران داشته باشند، بلكه بسيارى از شيعيان كه در بلاد دوردست زندگى مى‌كردند، ناچار بودند احكام شرعى خود را از اصحاب و شاگردان أئمّه عليهم السلام دريافت كنند. اصحاب أئمّه عليهم السلام نيز با توجه به آنچه از آن بزرگواران فرا گرفته بودند، به پاسخ گويى سؤالات مردم مى‌پرداختند و در مورد مسائل مستحدثه‌اى كه براى آنان پيش مى‌آمد، بحث و بررسى مى‌كردند. بديهى است كه در بين روايات أئمّه عليهم السلام وجود عام و خاص، مطلق و مقيّد و روايات متعارض را نمى‌توان انكار كرد و اصحاب أئمّه عليهم السلام براى پاسخ گويى به سؤالات مردم ناچار بودند بين روايات جمع كرده و تعارض آنها را برطرف كنند. ثانياً: اخبار علاجيّه‌اى كه در ارتباط با رفع تعارض وارد شده، داراى اطلاق بوده و زمان خود أئمّه عليهم السلام را نيز شامل مى‌شود. ثالثاً: أئمّه عليهم السلام معمولًا تحت مراقبت شديد حكومت‌هاى جائر يا در زندان‌هاى آنان بودند و حتّى شيعيانى كه با أئمّه عليهم السلام در يك شهر زندگى مى‌كردند، نمى‌توانستند آزادانه با آنان ارتباط برقرار كنند و مشكلات خود را با آنان در ميان بگذارند. ترديدى نيست كه در چنين شرايطى، شيعه براى پاسخ سؤالات خود به نوعى اجتهاد پناه مى‌برده است. رابعاً: أئمّه عليهم السلام از طرفى به بزرگان اصحاب خود دستور مى‌دادند كه در مقام فتوا

[١]- صاحب كتاب وسائل الشيعة.