اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٧٠ - ٤- تعريف محقق عراقى رحمه الله از علم اصول

مسأله «كل ظاهر حجّة» است، بنابراين گفته مى‌شود: صغرى: هيئة افعل الّتى عرضت للصلاة ظاهرة في الوجوب، كبرى: كلّ ظاهر حجّة، نتيجه: ظهور هيئة افعل- التي عرضت للصلاة- في الوجوب حجّةٌ. بنابراين، تعريف مرحوم نائينى نيز نمى‌تواند تعريف صحيحى باشد.

٤- تعريف محقق عراقى رحمه الله از علم اصول‌

محقق عراقى رحمه الله در تعريف علم اصول فرموده است: قواعد اصولى قواعدى هستند كه يكى از خصوصيات زير را- به طريق منع خلو- دارا باشند: ١- راه را براى تشخيص حكم باز مى‌كنند. ٢- وظيفه عملى مكلّف را مشخص مى‌كنند. ٣- كيفيت تعلّق حكم به موضوع خود را مشخص مى‌كنند. [١] دو خصوصيت اوّل، همان چيزى است كه مرحوم آخوند در رابطه با علم اصول بيان كرد. با اين تفاوت كه مرحوم عراقى در ارتباط با خصوصيت اوّل، كلمه استنباط را از تعريف مرحوم آخوند حذف كرده و خصوصيت سوّمى نيز اضافه كرد كه در توضيح آن فرموده است: مباحثى چون عام و خاص و مطلق و مقيّد كه در علم اصول مورد بحث قرار مى‌گيرند، نه خودشان در تشخيص حكم نقش دارند و نه وظيفه عملى مكلّف را مشخص مى‌كنند بلكه كيفيت تعلّق حكم به موضوع خود را مشخص مى‌كنند، كه آيا

[١]- نهاية الأفكار، ج ١، ص ٢٠ نهاية الأفكار تقريرات مرحوم عراقى است كه توسط يكى از شاگردان ايشان بنام شيخ محمد تقى بروجردى رحمه الله به رشته تحرير در آمده است. ايشان از نظر تقريرنويسى شايد متخصص‌ترين فرد- در بيان روشن و روان و بدون كم و زياد- باشد.