با توجه به عبارت مؤلف در مقدمه كه مى‌نويسد: «از خداوند درخواست مى‌كنم كه مرا بر اتمام آن و اتمام كتاب اسباب نزول القرآن، توفيق عنايت كند»، معلوم مى‌شود كه آغاز تأليف كتاب، همزمان با تأليف كتاب اسباب نزول القرآن (٢٠) بوده است.

همچنين از اين عبارت مؤلف كه در مقدمه كتاب آمده است بر مى‌آيد كه كتاب در سفر نوشته شده و مؤلف به منابع زيادى دسترسى نداشته است:

«در شرايطى درخواست شما را اجابت كرده كه فكرم مشوّش، دلم به شدت تنگ و قلبم مشغول بود و افزون بر اينها، رنج سفر و در دسترس نبودن كتاب كار را دشوار مى‌كرد» (٢١).

پيشينه موضوع: از موضوعات مهم قرآنى، مسأله محكم و متشابه است. در اين زمينه، اولين كسى كه دست به قلم برده، حمزة بن حبيب زيات كوفى «م ١٥٦ هـ . ق» (٢٢) از اصحاب امام صادق(ع) معروف به «امام القرّاء» است. پس از او ديگران نيز كتاب‌هايى با نام متشابه القرآن تأليف كردند كه از جمله مى‌توان از حسن بن موسى نوبختى «م٣١٠ هـ . ق»، (٢٣) محمد بن احمد عميدى نويسنده تنقيح البلاغه «م٤٣٣ هـ . ق» (٢٤)، ابن شهر آشوب، ابو عبدالله محمد بن هارون «م ٥٩٧ هـ ق»، صدر المتألهين شيرازى «م١٠٥٠ هـ . ق» (٢٥) نام برد.

(٢٠) مؤلف در معالم العلماء و شيخ آغا بزرگ در الذريعه نام آن را «الاسباب و النزول على مذهب آل الرسول» ذكر كرده‌اند. (الذريعه، ج٢، ص١٢؛ معالم العلماء، ص ١٥٤).
(٢١) متشابه القرآن، ج١، ص٢.
(٢٢) الذريعه، ج٤، ص٢٧٣ و ج١٩، ص ٦١؛ موسوعة طبقات الفقهاء، ج٢، ص١٦٦.
(٢٣) همان، ص ٤٥٥.
(٢٤) همان، ج١٩، ص٤٥٥.
(٢٥) همان.