نيت سوء بر اساس «حكومت» هم نيست، بلكه اساساً مادامى كه صرف نيت سوء با عمل همراه نشود، معصيت نيست. (٤٢) شيخ حر عاملى بعد از اشاره به هر دودسته از روايات، در وجه جمع بين اين دودسته مى‌فرمايد: «منظور از روايات دسته اول، مؤاخذه بر نيت و عمل با هم است».

اين معنا با نگاهى به صدر و ذيل آيات و روايات مورد استشهاد منتقد محترم نيز قابل برداشت است. در ادامه ضمن ذكر هر يك از آيات و روايات مطرح شده به همراه صدر و ذيل حذف شده آن ، وجوه ديگرى را در جواب مستشكل متذكر مى‌شويم:

الف. نقد استشهاد به آيه٨٤ بقره

{لِلَّهِ ما فِى السَّماواتِ وَ ما فِى الْأَرْضِ وَ إِنْ تُبْدُوا ما فى‌أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْ ءٍ قَديرٌ} ؛ آنچه در آسمان‌ها و زمين است، از آنِ خداست و (از اين رو) اگر آنچه را در دل داريد، آشكار سازيد يا پنهان، خداوند شما را بر طبق آن، محاسبه مى‌كند. سپس هر كس را بخواهد (و شايستگى داشته باشد)، مى‌بخشد و هر كس را بخواهد (و مستحق باشد)، مجازات مى‌كند و خداوند به همه چيز قدرت دارد».

توجه به چند نكته در مورد اين آيه ضرورى است: اولاً، با توجه به صدر و

(٤٢) ممكن است اشكال شود كه دو روايت اول و روايت سوم با يكديگر متعارضند، درحالى كه اينگونه نيست. دو روايت اول در مورد همت بر گناه است كه درجه شديدترى از نيت بر گناه و همراه با نوعى اختيار است همت بر گناه چون نوعى شوق مؤكد بر حرام است، حقيقتاً معصيت به شمار مى‌رود و استحقاق عذاب دارد ولى به واسطه غفران الهى، معصيت لحاظ نمى‌شود و قابل مجازات نيست.اما صرف نيت گناه كه عموماً امرى غير اختيارى است عقلاً قابل جرم انگارى نيست، لذا گناه شمردن آن و مجازات، بر خلاف عدالت و حكومت الهى است.