فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٢ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
دلايل عقلى
يك: اگر نماز در مسير يك روز شكسته نباشد، در بيشتر آن نيز شكسته نخواهد بود: (معتبر، المهذّب البارع). اين بيان به استناد فقره سوم حديث ١ است. علت ديگر اين امر را چنين بيان كرده اند: «مشقت و خستگى سفر با استراحت شب از بين مىرود»:(معتبر، المهذّب البارع).
دو : سفر يك روز، خستگى آور و موجب شكسته شدن نماز است و اين مشقت و خستگى با استراحت شب برطرف مىشود: (تذكره، المهذب البارع).
سه : در سفر كوتاه، مشقت نيست و نماز شكسته نمىشود :(علامه در نهاية الاحكام). علامه مستند اين دليل را روايات مىداند.
٤ . مقدار مسافت (براساس مقدار مسيرى كه در يك روز و با قافله شتر و سير عمومى پيموده مىشود) معتبر است :(معتبر، شرايع، مدارك الاحكام، ذخيرة المعاد، حدائق الناضره). به عبارت ديگر، هشت فرسخ منوط به يك روز در راه بودن است. حال كه اين شرط از بين رفته و طى كردن هشت فرسخ، برابر نيم ساعت سفر با اتوبوس است، پس خود هشت فرسخ اعتبار ندارد و ملاك شكسته شدن نماز نيست.
٥ . براى شناخت مسافت دو روش وجود دارد: اندازه با ذراع و مسير يك روز: (المهذّب البارع، مدارك الاحكام، ذخيرة المعاد، حدائق الناضره). سپس براى وقتى كه اين دو روش اختلاف پيدا كند، حالات مختلف بيان و قائل آن ذكر شده است. در اين صورت آيا مىتوان گفت هشت فرسخ اصل است و يك روز هيچ تناسبى و ارتباطى با مسافت ندارد؟
٦ . صاحب حدائق الناضره در تقريب استدلال، دليل روشن و متقنى براى وجوب قصر با وجود مشقت و اتمام نماز با عدم مشقت بيان نموده است.
٧ . در مقدار زمانى، ملاك در سه امر است: الف) مسير يك روز معتدل،