ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٥٤٢ - (چهار كيفيت خدمت رسان نيروهاى طبيعى)
(چهار كيفيت خدمت رسان نيروهاى طبيعى)
اين چهار نيروى طبيعى را پيوسته چهار كيفيت نخستين، يعنى گرمى، سردى، ترى و خشكى يارى مىكنند.
١. حرارت [١] در حقيقت براى همه نيروهاى چهارگانه به صورت مشترك يارى رسان مىباشد.
٢. برودت برخى از نيروهاى طبيعى در بدن را به صورت غير مستقيم يارى مىرساند، زيرا اثر ذاتى و مستقيم سردى، ضديت و ستيز با همه نيروهاى طبيعى در بدن مىباشد، زيرا كنشهاى همه نيروها به وسيله جنبش تحقق مىپذيرد [٢] اين موضوع درباره دو كنش جذب و دفع روشن است، ولى درباره كنش هضم نياز به توضيح دارد؛ زيرا عمل هضم به سبب تجزيه اجزاى غليظ و به هم پيوسته و يا گردآورى اجزاى رقيق و از هم گسسته كامل مىگردد و اين گونه واكنش به سبب حركت و جنبش تجزيهاى و تركيبى (شيميايى) تحقق مىيابد، و درباره نيروى ماسكه نيز بايد گفت كه آن به سبب حركت دادن رشتههاى اريب به شكلى محكم از در بر گيرندگى، عمل مىكند.
برودت كيفيتى نابودكننده، بى حس كننده و در نتيجه با همه نيروهاى طبيعى مخالف و از كنش آنها جلوگيرى به عمل مىآورد، جز اين كه نيروى ماسكه را به صورت غير مستقيم بدين گونه كه رشته ليفى را بر شكل در بر گيرندگىِ مناسب و پسنديدهاى نگه مىدارد كمك مىنمايد، بنا بر اين در كنش نيروى ماسكه [٣] بطور مستقيم تأثيرگذار نمىباشد، بلكه برودت ابزارى را تدارك مىبيند كه به وسيله آن، كنش نيروى ماسكه را تحت كنترل خود در مىآورد.
[١] مقصود از حرارت، حرارت غريزى مىباشد كه حرارت مطبوع در بدن حيوان است و درباره سرمنشأ آن كه آيا سماوى است يا عنصرى، بين حكما اختلاف نظر وجود دارد.
[٢] جنبش و حركت نيازمند حرارت مىباشد.
[٣] در نسخه بولاق «القوى دافعة» مىباشد و طبق نسخه تهران، آملى و جيلانى «القوى الماسكه» صحيح مىباشد.