ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٥٠٦ - فصل دوم تشريح شريان وريدى
رويشگاه اين قسم (شريان وريدى) از باريكترين بخشهاى قلب مىباشد [١] و (اين رويشگاه) در جايى قرار دارد كه وريدها در آن به سوى قلب نفوذ مىكنند. [٢]
اين قسم بر خلاف ديگر شريانها يك لايه مىباشد [٣] لذا شريان وريدى ناميده مىشود، و آفرينش يك لايه آن به دليل اين است كه:
الف. نرمتر، روانتر و قابليت باز و بسته شدن بهترى داشته باشد.
ب. قابليت بهترى نسبت به تراوش آنچه (خون) از آن به سوى ريه تراوش مىشود داشته باشد، يعنى تراوش از خون لطيف بخارى كه با گوهر ريه مجانست دارد و در قلب به نهايت پختگى خود نزديك شده و ديگر به پخته شدن مجدد نياز ندارد، [٤] بر خلاف خون [٥] جارى در وريد اجوف [٦] كه به پخته شدن نياز دارد و پيرامون آن سخن خواهيم گفت، بويژه اين كه به سبب نزديكى محل آن (شريان وريدى) [٧] به قلب، نيروى حرارت نضج يافته به سهولت بدان مىرسد.
ج. عضوى كه اين شريان در آن ضربان دارد، عضوى [٨] نازك و سبك است بنا بر اين ترس از آسيب هنگام ضربان در آن وجود ندارد تا استحكام را برگزيند، لذا به اين دليل از استحكام جرم آن (شريان وريدى) بى نيازى احساس گرديد به گونهاى كه اين بىنيازى در مورد شريانهاى هم جوار با اعضاى سخت وجود ندارد، و وريد شريانى [٩]، كه درباره آن سخن خواهيم گفت، گرچه (مانند شريان وريدى) هم جوار با ريه مىباشد ولى به انتهاى
[١] تا مانند جرم ريه باريك باشد.
[٢] يعنى نزديك به موضعى كه در آن وريدهاى شريانى پس از اريب به سوى داخل حفره قلب نفوذ مىكنند.
[٣] در معالجات بقراطيه و بنابر نظريه انباذقلس از دو لايه باريك به وجود آمده است. (به نقل از شرح جيلانى، ص ٣١٥)
[٤] در صورتى كه شريان وريدى يك لايه باشد تراوش خون رقيق از منافذ آن براى تغذيه ريه به سهولت انجام مىپذيرد.
[٥] در نسخه آملى و جيلانى «خون آبكى جارى» در مقابل خون بخارى (گازى) مىباشد.
[٦] وريد شريانى.
[٧] يا محل خون؛ يعنى منزلت اين خون به قلب نزديك است لذا نضج و بهره كافى از حرارت غريزى در قلب برده است. (از حكيم جيلانى، ص ٣١٥)
[٨] مقصود ريه مىباشد.
[٩] پاسخ به اين سوال كه وريد شريانى نيز مانند شريان وريدى با ريه هم جوار مىباشد، پس بايد يك لايه باشد در صورتى كه چنين نيست.