ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٤٤٦ - (ماهيچه برگرداننده سر به عقب)

(ماهيچه وارونه كننده سر و گردن به جلو)

ماهيچه‌هاى وارونه كننده سر و گردن با هم به سمت جلو دو ماهيچة واقع زير مرى مى‌باشند كه (يكى از آن دو) به سوى بخش مهره اول و دوم گردنى مى‌رود و با آن دو پيوند مى‌خورد، پس هرگاه جزيى كه بعد مرى واقع شده، دچار انقباض گردد سر به تنهايى به جلو خم مى‌شود [١] و اگر جزيى كه با دو مهره گردنى پيوند خورده به كار آيد گردن نيز به جلو خم مى‌گردد. [٢]

(ماهيچه برگرداننده سر به عقب)

ماهيچه‌هايى كه تنها سر را به سمت عقب بر مى‌گردانند، عبارتند از چهار زوج ماهيچه كه زير زوج ماهيچه‌هايى كه بيان آن مى‌آيد، [٣] نهفته مى‌باشند. رويشگاه اين زوج ماهيچه‌ها بالاى مفصل (مهره اول گردن با سر) [٤] مى‌باشد، پس از آنها يكى به سوى زوايد خارى‌ [٥] مى‌آيد، و رويشگاه آن از وسط عقب سر (استخوان مؤخر سر) دورتر مى‌باشد، و يكى ديگر به سوى زوايد بالى (عرضى) مى‌آيد و رويشگاه آن درست وسط عقب سر مى‌باشد.

پس از همين زوج (بالى) [٦]، يك زوج ماهيچه به سوى دو بال مهره اول مى‌رود و بالاى دو ماهيچه‌اى كه به خار مهره دوم گردن مى‌رسد، قرار مى‌گيرد.

[١] اين جزء از ماهيچه با جزء ديگر در حال استلقا (به پشت خوابيدن) زير مرى قرار مى‌گيرد تا براى مرى مزاحمت ايجاد نكند و اين جزء بدون اين كه به مهره‌هاى گردنى چسبيده باشد تا درز لامى در استخوان سر كشيده مى‌شود.

[٢] رشتة اين جزء از ماهيچه همراه با جزء پيشين، از استخوان جناغ منشأ مى‌گيرد سپس از جزء ديگر جدا مى‌گردد و در مجاورت مهره‌ها قرار گرفته و بخش فوقانى آن به دو مهره اول و دوم گردنى به سختى مى‌چسبد. (برداشت از شرح آملى، ص ٢٥٨)

[٣] در عبارت قانون «التى ذكرها» دارد شارح آملى مى‌گويد: چون بعد از اين درباره آن سخن خواهد گفت، لذا مناسب بود بگويد «التى نذكرها».

[٤] بالاى مفصل شامل استخوان مؤخر سر مى‌باشد.

[٥] مهره دوم گردنى زيرا مهره اول زوايد خارى ندارد.

[٦] از ماهيچه‌اى كه به سوى بال‌ها مى‌رود چند زوج منشعب مى‌گردد.