از آن دو استخوان زايده‌اى كج (مانند منقار) [١] بيرون زده است كه با زايده ديگرى‌ [٢] تركيب يافته كه خوش قواره گرديده‌اند و آن زايده از استخوانى‌ [٣] روييده كه هر دو طرف بدان منتهى مى‌گردند و هر يك از دو استخوان به وسيله رباطها به هم بسته شده‌اند.

فصل پنجم: تشريح دندان‌ها

تعداد دندان‌ها سى و دو عدد مى‌باشد و چه بسا برخى انسان‌ها (به دليل كوچك بودن فك) دندان‌هاى عقل را (نواجذ) نداشته باشند و آنها چهار دندان كنارى مى‌باشند و با نبود آنها تعداد دندان‌ها به بيست و هشت عدد مى‌رسد.

(ترتيب چينش دندان‌ها بدين قرار است) دو دندان پيش و دو دندان رباعى براى بريدن اشيا از بالا و مانند آن از پايين، و براى شكستن دو دندان نيش از بالا و از پايين، و براى آرد كردن دندان‌هاى آسيا از بالا و پايين چهار يا پنج عدد [٤]، پس مجموع دندان‌ها سى و دو يا بيست و هشت عدد مى‌باشد.

دندان‌هاى نواجذ غالباً در ميانه سن رشد مى‌رويند و آن پس از بلوغ تا (ابتداى) سن وقوف است‌ [٥] و سن وقوف تا نزديكى سى سالگى ادامه دارد، لذا به دندان‌هاى نواجذ دندان‌هاى عقل گفته مى‌شود [٦]. همه دندان‌ها داراى ريشه و سرهاى‌ [٧] تيزى مى‌باشند كه در سوراخ‌هاى استخوان هر دو فكِ حامل آنها ثابت مى‌باشند و در كناره هر سوراخ، زايده‌اى گرد و سخت مى‌رويد كه دندان را (مانند حلقه‌اى) در بر گرفته و آن را محكم مى‌دارد و علاوه بر آن در آنجا رباطهاى محكمى است (تا دندان‌ها از جاى خود بيرون نيايند).

[١] زايده قدامى كورونوئيد (Coronoid(.

[٢] زايده خلفى كونديلار (Condyloid(.

[٣] استخوان حجرى، صدفى (گيجگاهى) از استخوان‌هاى سر.

[٤] مقصود از دندان پنجم، دندان عقل مى‌باشد و عبارت بعدى نيز بر آن اشاره دارد كه در اين صورت، دندان‌ها سى و دو عدد مى‌گردد.

[٥] ابن سينا در شفا مى‌گويد: پس از بيست سالگى مى‌رويد.

[٦] اسنان الحلم در متن دو معنا دارد: ١. به كسر حاء يعنى عقل زيرا عقل و تمييز از ابتداى بلوغ حاصل مى‌شود؛ ٢. به ضم حاء يعنى احتلام و اين معنا نيز صحيح است، يعنى دندان‌هاى بلوغ.

[٧] سرهاى تيز در واقع توصيف همان ريشه است (نه تاج دندان) چنان كه از عبارات بعدى معلوم مى‌شود.