توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢١ - مناقشه در كلام سكاكى

قول سكّاكى كه گفته [يقرب‌] مشعر است باينكه در آن قدرى تقوّى مى‌باشد ولى نه مثل تقوى حاصل در [زيد قام‌].

پس اوّلى بخاطر تضمنش ضمير را و دوّمى بجهت شباهتش بخالى از ضمير.

سپس در ذيل [و لهذا] مى‌گويد:

يعنى و بخاطر شباهتش بخالى از ضمير حكم نشده است كه مثال [قائم‌] با ضمير و همچنين با فاعل ظاهر جمله است و نيز با قائم مشتمل بر ضمير معامله جمله را در اينكه آنرا مبنى بدانند نكرده‌اند چه آنكه مثل [رجل قائم‌] و [رجلا قائما] و [رجل قائم‌] را اعراب داده‌اند.

شرح فارسى:

توضيح‌

ديگر از مقالات سكّاكى اينست كه گفته:

مثال [زيد قائم‌] در اينكه افاده تقوى ميكند نزديك به [زيد قام‌] است چه آنكه اسناد قيام بمسنداليه در هردو مثال مكرّر است ولى فرقيكه بين ايندو مثال مى‌باشد اينست كه [قام‌] در خطاب و تكلّم و غيبت با مسنداليه بايد مطابق باشد چنانچه ميگوئيم [انا قمت‌] و [انت قمت‌] و [هو قام‌] ولى [قائم‌] اينطور نيست بلكه همچون اسماء جوامد تغيّرى نمى‌نمايد فلذا در هرسه حالت ميگوئيم [انا قائم‌] و [انت قائم‌] و [هو قائم‌] چنانچه در اسماء جامد كه از ضمير خالى هستند مانند رجل مى‌گوئيم [انا رجل‌] و [انت رجل‌] و [هو رجل‌].

شارح گويد:

همين فرق بين ايندو مثال سبب شده است كه سكّاكى درباره‌