توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٣ - تعقيد معنوى

كلام راجع است.

قوله: و ذلك بسبب ايراد الخ: مشاراليه [ذلك‌] خلل مى‌باشد.

قوله: اللوازم البعيدة: يعنى لوازمى كه از ملزومات بعيد هستند.

قوله: المفتقرة الى الوسائط: اين عبارت تفسير است براى [البعيدة].

قوله: مع خفاء القرائن: مقصود از خفاء قرائن اينست كه قرائن اگرچه در كلام وجود دارند ولى بر اسلوب بلغاء نمى‌باشد و حاصل آنكه خلل در انتقال از معناى لغوى بمعناى مقصود ناشى از دو امر است: يكى كثرت وسائط بين لازم و ملزوم ديگرى خفاء قرائن، بنابراين اگر قرائن ظاهر باشند مجرد كثرت وسائط سبب براى خلل مزبور نمى‌شود چنانچه در مثال [زيد كثير الرماد] كه متكلم از [كثرت رماد] جود زيد را كه ملزوم با واسطه براى كثرت رماد است اراده نموده خلل وجود ندارد و نيز در مثال [زيد مهزول الفصيل‌] كه از [مهزول- الفصيل‌] جود زيد يعنى ملزوم با واسطه‌اش قصد شده هيچگونه خللى وجود ندارد باين معنا كه مخاطب و سامع از كثرت رماد بكثرت طبخ و از كثرت طبخ به كثرت اياب و ذهاب و از كثرت رفت و آمد به جود زيد منتقل مى‌گردد چنانچه در مثال دوّم از مهزول الفصيل (يعنى ناقه‌اش لاغر است) باين منتقل مى‌شود كه شير حيوان زياد دوشيده مى‌شود و از آن بكثرت واردين و از كثرت واردين بصفت جود و كرم زيد انتقال حاصل مى‌گردد.