توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٨ - آوردن عطف براى مسنداليه

از متبوع بتابع محقق است.

امّا در صورت دوّم يعنى در كلام منفى اختلافست بين جمهور و مبرّد:

جمهور معتقدند [بل‌] در كلام منفى حكم را براى تابع ثابت مى‌نمايد و نسبت به متبوع حكم يا سلب آنرا متعرض نمى‌شود لذا معناى ما جائنى زيد بل عمرو از نظر ايشان اينست كه عمرو قطعا آمده ولى آمدن يا نيامدن در زيد معلوم نيست.

مبرّد مى‌گويد [بل‌] در اين جملات نفى حكم از تابع ميكند و متبوع را بحال مسكوت عنه مى‌گذارد لذا معناى جمله مذكور اين استكه عمر قطعا نيامده ولى زيد آمدن يا نيامدنش محتمل است.

اگر كلام مبرّد را پذيرفتيم صرف حكم از متبوع بتابع همچون صرف در جملات مثبت روشن و آشكار است ولى اگر رأى جمهور را ترجيح داديم مشكل است بگوئيم [بل‌] در جملات منفى براى صرف حكم از متبوع بتابع است چه آنكه تحقّق صرف خالى از اشكال نيست.

متن: او للشّك او التشكيك للسّامع نحو جائنى زيدا و عمرو.

شرح عربى‌ او للشّك من المتكلّم او التشكيك للسّامع اى ايقاعه فى الشّك نحو جائنى زيد او عمرو او للابهام نحو قوله تع و انّا او ايّاكم لعلى هدى او فى ضلال مبين‌ .

او للتّخيير او للاباحة نحو ليدخل الدّار زيد او عمرو.

و الفرق بينهما انّ فى الاباحة يجوز الجمع بينهما بخلاف التخيير

ترجمه‌

مصنّف گويد:

ه: يا عطف بمنظور افاده شك مى‌باشد.