اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٤١٠ - مقايسه دو ستمگر

خانه بود و در برپايى آن همت داشت، پس ناگزير بود كه خاضع باشد.

در اين‌جا تقابل بين دو مرد كه هر دو از شخصيت بالايى برخوردار بودند، باقى ماند، ولى برترى شخصيت طوسى در كلام زركلى آشكار مى‌شود كه: «منزلتش در نزد هولاكو والا بود، بدين سبب آنچه بدو اشاره مى‌كرد، وى اطاعت مى‌نمود».

از جمله چيزهايى كه طوسى از هولاكو خواست اين بود كه در سرزمينهاى فتح شده خرابكارى نكند، و مانند جدش آنها را به آتش نكشد و ويران نسازد و قتل و غارت ننمايد. او نيز اطاعت نمود.

و در هر امر خيرى كه فرمان مى‌داد، اطاعت مى‌كرد. دارايى اوقاف اسلامى را بدو سپرد تا بين مدارس و دانشمندان و دانش‌پژوهان توزيع نمايد و براى كتب و مؤلفان خرج كند.

اگرچه نمى‌توانست هولاكو را از كشورگشايى‌هايش باز دارد، ولى با اخلاص و ايمان و قوت شخصيت خويش، توانست وى را از سيره چنگيز در جناياتى كه به هنگام كشورگشايى مرتكب مى‌شد باز دارد و توانست آزادى و استقلال و خودمختارى سرزمينهاى فتح شده را حفظ نمايد.

بالاخره زندگى‌اش با آماده ساختن مغولها براى پذيرش اسلام، به پايان رسيد، و آنچه وى مى‌خواست محقق شد.