اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٨٧ - خوارزم

بود كه «ختل» ولايت ديگر جيحون عليا را شامل مى‌گردد. ايالت بدخشان با اين كه در ساحل چپ يعنى ساحل جنوبى رود جيحون واقع بود، ولى چون تقريبا خميدگى بزرگ جيحون در آن سوى «طخارستان» آن را دربر گرفته بود، جزء اين ايالت محسوب مى‌شد. «فرغانه» در ساحل شمالى رودخانه سيحون و «چاچ» كه امروزه به «تاشكند» معروف است، به ضميمه ولايات شمال باخترى كه تا مصب رود سيحون در باتلاقهاى درياى اورال امتداد دارند، دو ايالت ديگر نهر سيحون به شمار مى‌رفته است.

همچنان كه رود جيحون مرز اقوام فارسى‌زبان و اقوام ترك‌زبان محسوب مى‌شد، رود سيحون مرز بين تركان مغولى و جهان اسلام بوده است.

سرزمين خوارزم در سال ٩٣ ه (٧١٢ م) توسط مسلمانان فتح شد و در سال ١٠١٧ م تسليم غزنويان گرديد. در اين زمان «التونتاج» از طرف سلطان محمود غزنوى حاكم آن سامان شد كه تا سال ١٠٤١ ميلادى تحت سلطه وى و خانواده‌اش قرار داشت. آن‌گاه حكومت آن‌جا به دست سلاجقه افتاد و از سلاجقه هم به خاندانى معروف به خوارزمشاهيان منتقل گرديد خاندانى كه حكومتشان بر روى ويرانه‌هاى سلاجقه استوار گرديد. علاء الدين محمد خوارزمشاه از مشهورترين پادشاهان اين خاندان است.

جديدترين مطلب درباره خوارزم اين است كه خوارزم منطقه دلتاى جيحون است كه تحت عنوان جمهورى قزاقستان در مجموعه‌اى معروف به اتحاد جماهير شوروى [سابق‌]، از خودمختارى برخوردار است و اين‌كه اين ناحيه در سواحل جنوبى درياى آرال در منطقه‌اى به نام آسياى مركزى واقع است.

اصطخرى (متوفاى به ٣٤٦ ه ٩٥٨ م) در كتابش تحت عنوان «المسالك و