اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٧٣ - گفتار صاحبنظران درباره خواجه

شهرت، افزونى حلم، وفور انديشه، زيركى و فراست و احاطه به جميع علوم. كسى كه دانشمندان را از سرزمينهاى مختلف به دور خود جمع كرد و آنها را عطاى فراوان داد و به آنها از پدر نسبت به فرزند مهربانتر بود. ما در سايه او در امنيت و آسايش و به ديدن او شادمان بوديم، همچنان كه شاعر گفته است:

و اين شخص همان مولى نصير الملة و الدين، محمد بن محمد طوسى، أدام اللّه أيّامه، است. و چنين بودم كه:

زيرا خداى را روزهايى است كه اگرچه ما را از خانه و كاشانه، كسان و فرزندان، دور نمود، اما ما را در خدمت او جمع كرده، به فوايدش مسرور نمود.

چرا كه وجود او جاى هر چيزى را پر مى‌كند و كسى كه او را دارد، همه چيز دارد و كسى كه او را ندارد، هيچ‌چيز ندارد. پس خداوند ما را بدون او نگذارد و ما را به طول عمر او بهره‌مند گرداند».

قاضى القضات، نظام الدين اصفهانى، در مدح خواجه نصير الدين طوسى توصيف رصدخانه مراغه چنين سروده است: