اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٧٠ - حمايت خواجه نصير الدين از كتابهاى بغداد

حكومت هلاكو خان و بعد از او، متعرض آنها نشدند بلكه هر وقفى در دست متولى آن و كسى كه بر آن ولايت دارد، همچنان اداره مى‌شود و اگر نقصى در آنها يافت شود، از ناحيه متوليان آنهاست، نه از ناحيه ديگران».[١]

اينك پس از ذكر متون فوق به بيان مناقشه‌اى كه در اين زمينه داريم مى‌پردازيم چنين مى‌گوييم:

مهم‌ترين منابع اوليه درباره موضوع مورد بحث، كتاب رشيد الدين فضل اللّه همدانى و كتاب «الحوادث الجامعه» و معجم ابن فوطى است. دو منبع نخست در خصوص كتابهاى موجود در بغداد چيزى ننوشته‌اند بلكه به‌طور عام از قتل و غارتى كه در اين حادثه اتفاق افتاده است سخن گفته‌اند. اما منبع سوم يعنى معجم ابن فوطى متذكر اين مطلب مى‌شود كه خواجه نصير الدين طوسى مسؤوليت اداره كتابخانه بغداد را به ابن ابى الحديد و برادرش موفق الدين و همچنين ابن الساعى واگذار مى‌كند. اين مطلب نشان مى‌دهد كه كتابخانه‌هاى بغداد بر حال خودشان باقى مانده، در اختيار خواجه بوده‌اند كه او هم مسؤوليت نظارت و اداره آنها را به سه تن از مورخان و اديبان بزرگ آن عصر واگذار مى‌كند.

در همين حال اين گفته ما را به مقدار تزوير و تقلب موجود در كتاب منسوب به ابن الساعى رهنمون مى‌سازد آن‌جا كه كلامش را مطابق آنه قبلا از وى در مورد سرنوشت كتابهاى بغداد نقل كرديم، با لفظ شك برانگيز «گفته مى‌شود» آغاز مى‌كند و مى‌گويد:

[١]به حق بايستى گفت همچنان كه قبلا اشاره كرديم نجات مدرسه مستنصريه و سالم ماندن اوقاف از گزند حوادث در اثر تلاشهاى خواجه نصير الدين طوسى بود كه توانست هلاكو خان را راضى كند تا امور اوقاف را به عهده او بسپارد.