اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٦٧ - حمايت خواجه نصير الدين از كتابهاى بغداد

سكوت، موهم اين مطلب باشد كه هيچ حادثه‌اى براى اين كتابها رخ نداده است.

بارى، از مهم‌ترين منابعى كه در مورد سرنوشت كتابهاى موجود در كتابخانه‌هاى بغداد سكوت كرده‌اند، كتابى است از رشيد الدين فضل اللّه همدانى، متوفى به سال ٧١٨ هجرى. اين نويسنده كه به حق از نخستين مورّخان تاريخ مغول است، در تاريخش از سرنوشت كتابهاى موجود در بغداد چيزى ننوشته است، اما همين فرد از قتل عام مردم به وسيله مغولها و غارت و سوزاندن كاخهاى خلفا و استيلا بر آنها ياد مى‌كند. اين سكوت را از «يونينى»[١] متوفى به سال ٧٢٦ هجرى نيز ملاحظه مى‌كنيم. همچنين ابى الفداء متوفى به سال ٧٣٢ و ذهبى متوفى به سال ٧٤٨ و مورخان متأخرى همچون ابن عماد حنبلى، متوفى به سال ١٠٨٩ هجرى، در كتب تاريخى‌شان از سرنوشت كتابهاى موجود در بغداد به هنگام حمله مغول، يادى نكرده‌اند. اما در رأس منابعى كه راه را براى كشف واقعيت روشن كرده‌اند و در اين مورد براى ما راه‌گشا هستند، معجم ابن فوطى موسوم به «تلخيص مجمع الآداب فى معجم الالقاب» است. اين مورّخ معاصر بغدادى در تاريخش جرياناتى را كه در صدد آگاهى از آنها هستيم، در ضمن شرح حال عز الدين بن ابى الحديد چنين نقل مى‌كند:

هنگامى كه بغداد تسخير شد، ابن ابى الحديد از جمله كسانى بود كه به همراه برادرش موفق الدين در خانه وزير مؤيد الدين، جان سالم بدر برد و نزد خواجه نصير الدين طوسى آمد. او مسؤوليت كتابخانه بغداد را به او و برادرش، موفق الدين، و همچنين شيخ تاج الدين على بن انجب سپرد. پس از اين، طولى نكشيد كه ابن ابى الحديد در جمادى الثانى سال ٦٥٦ هجرى درگذشت.

خدايش رحمت كند. در كتاب «الحوادث الجامعه» در مورد حوادث سال ٦٥٦

[١]مورخ لبنانى (م).