اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٦١ - اقدامات خواجه براى حفظ اسلام

خواجه از نياز هلاكو خان به او و اشتياقش به وجود يك اخترشناس و منجم در اردوگاهش، بهره‌بردارى كرد و تصميم گرفت اعتماد و احترامش را جلب كرده، تا از اين راه بتواند خواسته‌هايش را بر او تحميل كند. همين امر موجب شد شمار زيادى از كتب اسلامى از خطر نابودى نجات يابد، همچنان‌كه بسيارى از دانشمندان مسلمان در معرض كشتار، جان سالم بدر برند.

چون هلاكو خان بر اوضاع مسلط شد و به‌طور كامل استقرار يافت، خواجه نصير الدين طوسى اولين مرحله برنامه‌اش را آغاز نمود و اولين گام را كه گام بلندى بود برداشت. او هلاكو خان را قانع كرد كه نظارت بر اوقاف اسلامى را بر عهده او گذارد و به او اين مسؤوليت و آزادى را بدهد كه با صلاحديد خود در آنها تصرف كند. هلاكو خان موافقت كرد. خواجه بعد از انديشه و تأمل و ملاحظه اين حقيقت كه انحطاط فكرى مسلمانان به حدى رسيده كه از علم چيزى نزد آنان جز پوسته بدون مغز باقى نمانده است و علم را منحصر در فقه و حديث كرده، ساير معارف بشرى را كه دين بزرگ اسلام همواره مشوق آن بوده است، تحريم نموده‌اند و از علوم عملى به‌طور كامل دست كشيده‌اند، افتتاح مدارسى را براى هريك از علوم فقه، حديث، طب و فلسفه به اطلاع عموم رساند و تعهد نمود كه هزينه تحصيلى دانش‌پژوهان اين علوم را تأمين كند، به اين صورت كه به هريك از محصلان فلسفه روزى سه درهم، به محصلان طب روزى دو درهم و به محصلان فقه روزى يك درهم و بالأخره به محصلان علم حديث روزى نيم درهم پرداخت كند. به اين ترتيب مردم از مدارس فلسفه و طب استقبال شايانى كردند، درحالى‌كه قبلا اين علوم مخفيانه تدريس مى‌شد. اين‌چنين خواجه نصير الدين طوسى اولين پيروزى را در صحنه مبارزه با دشمنان اسلام به دست آورد.