اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٢٤٣ - فرقه خوجه

يك داعى از داعيان اسماعيليان نزارى از خراسان به هند آمد و در دوره حكومت «بهوپالپور» در «ترينداگورگرى»، در پشكارى گوشانى‌inachtoC iladhseP در گذشت. وى انديشه‌هايش را در چارچوب رسوم هندى به هنديان عرضه كرد و به كتابش تحت عنوان‌ratavA -saD كه در آن از «ويشنو» به‌عنوان رهبر اسلامى ياد كرده، معروف شده است. وى در اين كتاب در بحث تجسم‌هاى نه گانه گفته كه تجسم اوّل، هندى است دهمين تجسم (به زبان سانسكريت‌pknalqsiN چيزى است كه هنديان در انتظار او به سر مى‌برند و به وقت ظهور امام اسماعيليان ظاهر مى‌شود. خوجه‌هاى پنجاب هنوز از مواعظ صدر الدين كه در كتابش موسوم به‌ratavasaD گردآورى شده است، استفاده مى‌كنند.

خوجه‌هاى پنجاب در زمينه مسائل عملى، از فقهاى قادريه و فرقه جشتيه و ديگر مرشدان كه عقايدشان كاملا با آنها متفاوت است، پيروى مى‌كنند. گروههاى خوجه‌ها در بمبئى و شعب آنها در شرق افريقا، جامعه پر جاذبه‌اى پديد آورده‌اند كه به‌طور مستقيم با آقا خان مرتبط هستند.

اين گروه از خوجه‌ها در عقايد دينى با خوجه‌هاى پنجاب توافق دارند، اما ارتباط مستقيمشان با آقا خان آنها را از ديگر گروههاى اسلامى دور كرده است.

در ميان اينان گاه انحرافاتى رخ داده است. به‌عنوان مثال در دهه هفتم از قرن نوزدهم ميلادى گروهى از آنان به مذهب اهل سنت گرويدند، همچنان كه گروهى ديگر از آنان در سال ١٩١٠ ميلادى به دست يكى از تحصيلكردهاى غرب، به مذهب تشيع در آمدند. اينان مسجد و قبرستان مخصوصى دارند، به نام «آرام باغ» اما با ديگر خوجه‌هاى بمبئى آميختگى دارند. آنها طبق قوانين معمول زندگى مى‌كنند. مثلا در دادگاه عالى بمبئى طبق قوانينى حكم صادر مى‌شود كه ارتباطى با قوانين ارث اسلامى ندارد. لذا طبق قوانين هندوها، زن از ارث‌