اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ٢٠ - سرزمين«طوس»

طوس همواره يك «ناحيه» بوده است، نه «شهر». سمعانى مى‌گويد:

«طوس ناحيه‌اى است در خراسان با هزار روستا».

و ياقوت حموى مى‌گويد:

«طابران يكى از دو شهر مهم طوس است. چرا كه ناحيه طوس شامل دو شهر است كه بزرگترينش طابران و ديگرى نوقان نام دارد».

ياقوت حموى در جايى ديگر وقتى از طوس سخن مى‌گويد، چنين اظهار نظر مى‌كند:

«طوس شهرى است در خراسان، مشتمل بر دو بخش كه به يكى از آنها «طابران» و به ديگرى «نوقان» گفته مى‌شود. اين دو شهر بيش از هزار روستا دارد».

در كتاب «حدود العلم» كه كتابى است فارسى و بيش از هزار سال پيش توسط مؤلفى ناشناخته نگاشته شده، چنين آمده است:

«طوس ناحيه‌اى است داراى شهرك‌هايى همچون طوران، نوغان، بروقن، رايكان و بنواده. اين ناحيه از چهار طرف بين كوههاى داراى معادن فيروزه، سرب، مس و نقره واقع شده است. از جمله صنايع اين ناحيه، ظروف سنگى است كه از كوههاى اطراف آن ساخته مى‌شود. شهر نوقان به خاطر وجود مرقد امام على بن موسى الرضا عليه السلام مورد توجه بسيارى از مردم است كه براى زيارت به آن مكان مى‌آيند. گور هارون الرشيد نيز در اين شهر قرار دارد».

اين متن براى ما روشن مى‌گرداند كه «طوران» تلفظ ديگرى از «طابران»